Limang taon kaming nagsama ni Kara. Sa simula, masaya. Pero nitong huli, naging impyerno ang buhay namin.

Si Kara ay naging malamig, mainitin ang ulo, at laging pagod. Tuwing lalapit ako para yumakap, itutulak niya ako. “Pagod ako, Mark. Huwag ngayon,” lagi niyang sinasabi.

Bukod doon, naging sobrang kuripot niya. Ang sweldo niya bilang Nurse ay hindi ko nakikita. Sabi niya, “tinatabi” niya, pero wala naman kaming naiipundar. Ang negosyo ko (isang maliit na talyer) ay nalulugi na, pero ayaw niya akong pahiramin kahit piso.

“Mark, magsikap ka. Huwag kang umasa sa akin,” ang madalas niyang sermon.

Dahil dito, napagod ako. Nakilala ko si Diane, isang dalaga, masayahin, at laging nandiyan para sa akin. Hindi nagtagal, nag-file ako ng divorce (annulment).

Akala ko magagalit si Kara. Akala ko iiyak siya. Pero nang ibigay ko ang papeles, tinitigan niya lang ako nang blangko.

“Okay. Kung ‘yan ang gusto mo, pipirma ako,” sabi niya nang walang emosyon. “Basta ang bahay, sa’yo na. Aalis ako bukas.”

Ganun lang kadali. Walang away. Walang paliwanagan. Umalis siya dala lang ang isang maleta. Pakiramdam ko, matagal na niya akong gustong iwan. Nakahinga ako ng maluwag. Sa wakas, malaya na ako sa asawang walang pakiramdam.

Isang buwan matapos umalis si Kara, nagpasya akong mag-general cleaning. Papipat na si Diane sa bahay, kaya kailangan kong alisin ang lahat ng bakas ni Kara.

Nilinis ko ang kwarto. Tinapon ko ang mga lumang damit na naiwan niya. At sa huli, nakita ko ang paborito niyang unan.

Ito ay isang lumang unan na kulay dilaw na sa kalumaan. Ang punda nito ay tahi-tahi na. Ilang beses ko na siyang sinabihan na itapon ‘to, pero ayaw niya. “Mahalaga ‘to sa akin, Mark. Dito ako nakakatulog nang mahimbing,” sabi niya noon

Part 2

Nakaupo ako sa gilid ng kama habang hawak ang mabigat at lumang unan na iyon. Dahil sa inis sa mga nakaraang alaala, naisip ko nang itapon ito kasama ng iba pang basura. Ngunit bago ko ito ihagis sa itim na plastic bag, may napansin akong kakaiba sa gilid nito.

Ang tahi sa tagiliran ay mukhang hindi pabrika ang gumawa—kamay ang nagtahi, at halatang pilit na itinago ang mga sinulid upang hindi agad mapansin.

Dahil sa kuryosidad, kinuha ko ang maliit na gunting mula sa aking tupperware kit. Dahan-dahan kong ginupit ang mga sinulid sa gilid ng punda at binuksan ang tahi. Pagpasok ng aking mga daliri sa loob, nagtaka ako dahil hindi ito malambot na bulak o foam gaya ng inaasahan ko. May naramdaman akong matigas at manipis.

Dahan-dahan kong hinila ang laman ng loob. Lumabas ang isang makapal na bungkos ng mga papel.

Nang ilapag ko ang mga ito sa ibabaw ng kama at isa-isang binuksan, parang binuhusan ako ng malamig na tubig. Tumigil ang paghinga ko. Ang mga papel na ito ay hindi simpleng papel—mga kopya ng medical laboratory results, reseta ng mamahaling gamot para sa chemotherapy, at mga billing statement mula sa isang pribadong ospital sa Maynila.

Nanginginig ang aking mga kamay habang binabasa ang pangalan sa mga dokumento: Kara Mendoza.

Ang petsa ng unang resulta ay nagsimula apat na taon na ang nakararaan—isang taon pa lamang kaming kasal. Stage 3 breast cancer.

Bumaligtad ang sikmura ko. Apat na taon? Ibig sabihin, halos buong pagsasama namin, lumalaban siya sa nakakamatay na sakit na ito nang mag-isa?

Dali-dali ko pang hinalungkat ang loob ng unan. May nakuha pa akong isang kulubot na notebook. Binuklat ko ito, at doon bumulwak ang mga luha ko nang mabasa ang mga huling isinulat ni Kara sa mga pahina nito:

“Mark, mahal na mahal kita. Ayokong malaman mo ang tungkol sa sakit ko dahil alam kong uubusin mo ang lahat ng pera mo, ang talyer mo, at ang kinabukasan mo para lang sa mga gamot ko. Sabi ng doktor, malaki ang gastusin. Kaya nagpakahirap akong magtrabaho nang doble sa ospital. Kahit kapos na kapos ako, kahit masakit na ang katawan ko tuwing umuuwi ako, tiniis ko. Pero ngayon… lumalala na. Ayokong maging pabigat sa iyo. Nakikita ko na hindi ka na masaya sa akin. Nakikita ko ang pagod sa mga mata mo. Kung ang tanging paraan para maging masaya ka ay ang palayain kita… gagawin ko. Paalam, mahal ko. Patawarin mo ako kung sumuko na ang katawan ko.”