Bahagi 2
Tahimik ang buong ballroom habang dahan-dahang bumabagsak ang puting veil sa makintab na sahig ng hotel. Hindi ako umiyak. Hindi rin ako sumigaw. Ang tanging maririnig sa buong silid ay ang mahinang kaluskos ng tela at ang mabigat na paghinga ng dalawang daang bisitang nakatitig sa amin.
Napakunot ang noo ni Rafael nang lumingon siya at nakita ang veil sa sahig. Agad siyang lumapit, pilit na ngumingiti para hindi mahalata ng mga bisita na may tensyon sa pagitan namin. “Lyka, ano bang ginagawa mo? Isuot mo ulit ‘yan, magsisimula na ang martsa.”
Tiningnan ko siya nang diretso sa mata. Sa unang pagkakataon sa loob ng sampung taon, nakita ko siya nang walang bahid ng paghanga o utang na loob. Nakita ko lang ang isang lalaking duwag, na mas pipiliing protektahan ang ego ng kababata niya kaysa sa dignidad ng babaeng pakakasalan niya.
“Hindi na kailangan, Rafael,” kalmado kong sabi, sapat lang para marinig niya at ng mga nasa malapit.
Bago pa siya makasagot, naglakad na ako papunta sa gitna ng aisle. Hindi ako tumungo. Hindi ako nagmadali. Bawat hakbang ko, ramdam ko ang kirot ng paltos sa paa ko dahil sa paglalakad ko kanina, pero ang sakit na iyon ang nagpaalala sa akin kung gaano kalayo ang nilakad ko para lang sa isang lalaking ni hindi kayang humakbang para ipagtanggol ako.
Nasa entablado pa rin si Keisha, hawak ang mikropono, nakangisi pa rin na parang nanalo sa isang laro. Nang makita niya akong naglalakad nang walang veil, bahagyang nawala ang ngiti niya, pero agad din niyang binawi.
“Oh, aakyat na ba ang bride? Pero nasaan ang veil? Baka nahiya na—”
Hindi ko na siya pinatapos. Pag-akyat ko sa entablado, lumapit ako sa kanya at kinuha ang isa pang mikropono na nakalagay sa stand para sa emcee. Binuksan ko iyon.
“Magandang hapon sa inyong lahat,” panimula ko, malinaw at buo ang boses na umalingawngaw sa buong ballroom. “Maraming salamat sa pagdalo ninyo ngayong araw.”
Nagbulungan ang mga bisita. Nakita ko sa unang hanay ang mga magulang ni Rafael—si Tito Arturo at Tita Elena—na parehong namumutla at halatang kinakabahan. Nasa kabilang panig naman si Mama Lilia, nakasuot ng simpleng lilac dress na pinag-ipunan pa namin. Nakayuko siya, pilit na itinatago ang panginginig ng kanyang mga kamay. Nang magtama ang paningin namin, nginitian ko siya nang banayad, isang senyales na ayos lang ang lahat.
Humarap ako kay Keisha. “Kanina, narinig nating lahat ang sinabi ni Keisha tungkol sa dote at sa nakaraan ng nanay ko. Gusto ko lang linawin ang ilang bagay.”
“Lyka, tama na!” sigaw ni Rafael mula sa ibaba ng entablado, akmang aakyat na siya, pero hinarang siya ng dalawang malalaking lalaki na biglang pumasok mula sa gilid ng ballroom. Mga tauhan ng hotel—o mas tamang sabihin, mga tauhang ipinatawag ko bago pa ako pumasok sa pinto kanina.
“Hayaan mo siyang magsalita, Rafael,” malamig kong sabi sa mikropono. “Total, sabi mo naman kanina, ‘Hindi sisirain ni Lyka ang mukha ko sa harap ng pamilya at mga business partner ko.’ Kaya magtiwala ka lang.”
Natigilan si Rafael. Namutla siya nang mapagtanto niyang narinig ko ang sinabi niya sa mga kaibigan niya.
Hinarap ko ang malaking LED screen sa likod ng entablado, kung saan nakahanda sanang ipalabas ang pre-nup video namin. Tiningnan ko ang technical booth sa dulo ng hall at tumango.
Biglang namatay ang romantic background music. Sa halip, lumabas sa malaking screen ang isang malinaw na larawan ng isang lumang dokumento, kasunod ng ilang resibo at bank statements.
“Una,” sabi ko habang nakatingin sa mga bisita, lalo na sa mga business partners ng pamilya De Guzman. “Ang nanay ko ay hindi naging kabit. Siya ay biktima ng panloloko, at nang malaman niya ang katotohanan, pinili niyang lumayo at magtrabaho nang marangal para buhayin ako. Walang ninakaw ang nanay ko kaninuman.”
Lumingon ako kay Keisha, na ngayon ay unti-unting umaatras.
“Pangalawa, tungkol sa P1.2 milyon na dote. Hindi ko iyon hiningi. Ang pamilya De Guzman ang nag-alok niyan bilang kabayaran daw sa tulong na ibinigay ng kumpanya ko para maisalba ang negosyo nila nitong nakaraang anim na buwan.”
Nagulat ang mga bisita. Lumingon ang ilang negosyante kay Tito Arturo, na ngayon ay parang gustong lumubog sa kinauupuan niya.
“Tama ang narinig ninyo,” patuloy ko. Pinindot ko ang clicker na hawak ko, at lumabas sa screen ang mga kontrata at transfer records mula sa sarili kong tech consultancy firm papunta sa De Guzman Holdings. “Ang kumpanya ko ang nag-ayos ng sistema nila nang muntik na silang malugi dahil sa maling pamamahala. Hindi ako naningil ng professional fee dahil akala ko, magiging pamilya ko na sila. Kaya nang mag-alok sila ng P1.2 milyon na dote, tinanggap ko iyon bilang simbolo ng respeto.”
Tiningnan ko ang screen ng phone ko at itinaas ito. “Pero ngayong araw, P120,000 lang ang ipinadala nila. At ayon kay Rafael, isang laro lang ito dahil natalo siya sa pustahan kay Keisha.”
“Lyka, hindi ganyan ‘yon!” sigaw ni Tita Elena mula sa upuan niya. “Nagkamali lang ng pindot ang—”
“Huwag na po tayong magsinungaling, Tita,” putol ko sa kanya, pero nananatiling magalang ang tono ko. “Nandito na rin lang ang lahat, ibabalik ko na ang P120,000 ninyo. Sa katunayan, na-transfer ko na pabalik sa account ninyo ngayon lang. Kasabay niyan, ipinapadala na rin ng legal team ko ang formal billing para sa anim na buwang serbisyo ng kumpanya ko—na nagkakahalaga ng tatlong milyon at limang daang libong piso.”
Napaatras si Tito Arturo. Halos mapahawak siya sa dibdib niya. Si Rafael naman ay nakatulala lang sa ibaba ng entablado, hindi makapaniwala sa nangyayari. Ang babaeng akala niya ay tahimik, sunud-sunuran, at handang lunukin ang lahat ng pang-aapi para lang makasal sa kanya, ay siya palang bumubuhay sa kumpanya ng pamilya niya.
“At ikaw, Keisha,” bumaling ako sa kababata ni Rafael na nanginginig na ngayon habang hawak pa rin ang mikropono. “Sabi mo kanina, kung ayaw ko nang magpakasal, umuwi na lang ako. Tama ka. Hindi na tuloy ang kasal.”
Pinindot ko ulit ang clicker. Sa pagkakataong ito, isang CCTV footage mula sa parking lot ng hotel kaninang umaga ang lumabas sa screen. Malinaw na nakita doon si Keisha, suot ang pink dress niya, na may hawak na matulis na bagay at sinasadya nitong butasin ang gulong ng bridal car.
Sumunod ang isa pang video—kuha mula sa security camera ng opisina namin noong nakaraang buwan, kung saan makikitang pumasok si Keisha sa opisina ko at itinapon sa shredder ang mga dokumento ng presentation ko.
Nagkaroon ng malakas na bulungan sa buong ballroom. Ang mga bisita na kanina ay nakatingin sa akin nang may awa, ngayon ay nakatingin na kay Keisha nang may pandidiri.
“Mahilig ka pala sa laro, Keisha,” sabi ko nang may malamig na ngiti. “Sana magustuhan mo ang susunod na laro natin sa korte. Destruction of property, trespassing, at slander. Bukas na bukas, matatanggap mo ang subpoena mo.”
Nabitawan ni Keisha ang mikropono. Tumunog iyon nang malakas sa buong silid bago gumulong sa sahig. Namumutla siya at nagsimulang tumulo ang luha, pero wala nang naawa sa kanya.
Bumaba ako ng entablado. Habang naglalakad ako palapit kay Mama Lilia, hinarang ako ni Rafael. Puno ng luha ang mga mata niya, bakas ang takot at pagsisisi.
“Lyka, please… huwag mong gawin ‘to,” bulong niya, pilit na inaabot ang kamay ko. “Nagkamali ako. Hindi ko alam na aabot sa ganito. Mahal kita, Lyka. Ikaw ang gusto kong pakasalan.”
Tiningnan ko ang kamay niyang nakaabot sa akin, pagkatapos ay tiningnan ko siya sa mukha.
“Sampung taon ang nakalipas, Rafael, sinabi mo sa akin na ang kasalanan ng matatanda ay hindi kasalanan ng anak,” mahina kong sabi. “Pinanghawakan ko ‘yon. Pero ngayon ko lang naintindihan na ang taong hinahayaan ang iba na yurakan ang pagkatao ng mahal niya, ay mas masahol pa sa nanakit.”
Nilampasan ko siya nang hindi lumilingon.