Part 2
Sa loob ng malamig na silid-paanakan ng ospital sa lalawigan, tanging ang tunog ng heart monitor at ang mabibigat kong paghinga ang maririnig. Nakaupo si Ardi sa paanan ng kama, nakababa pa rin ang kanyang surgical mask sa baba, habang ang kanyang mga mata ay nakapako sa akin—puno ng matinding pagkagulat na tila hindi niya kayang tanggapin ang nakikita niya.
Ngunit nang pumalahaw ang malakas na iyak ng aming sanggol sa mga kamay ng nurse, agad na nagbago ang ekspresyon sa mukha ni Ardi. Mabilis niyang ibinalik ang maskara, huminga nang malalim upang kontrolin ang kanyang emosyon, at bumalik sa pagiging isang propesyonal na doktor.
“Malusog na lalaki, Dok,” masayang balita ng nurse habang maingat na binabalot ng puting lampin ang sanggol.
Nanginig ang aking buong katawan nang dahan-dahang lumapit si Ardi sa aking tabi. Kinuha niya ang sanggol mula sa nurse at marahang inilapag sa aking dibdib. Sa unang pagkakataon, naramdaman ko ang mainit na balat ng aking anak—ang aming anak. Tumulo ang mainit na luha sa aking pisngi habang hinahaplos ko ang kanyang maliliit na daliri.
“Anak ko…” bulong ko, halos walang boses.
Hindi umalis si Ardi. Nanatili siya sa tabi ko habang tinatahi ng resident doctor ang aking sugat at habang inaasikaso ako ng mga nurse. Nang matapos ang lahat at inilipat na ako sa isang pribadong silid—isang silid na hindi ko kailanman kayang bayaran sa maliit kong ipon—doon ko lang napagtanto na siya ang nag-ayos ng lahat.
Dakong alas-dos ng madaling araw nang bumukas ang pinto ng kwarto. Pumasok si Ardi, wala na ang kanyang scrub suit. Nakasuot na siya ng simpleng puting polo na nakatupi hanggang siko, halatang pagod na pagod, ngunit ang kanyang mga mata ay matalim at seryoso.
Umupo siya sa silyang malapit sa kama. Tiningnan niya muna ang sanggol na mahimbing na natutulog sa bassinet bago niya ako hinarap.
“Bakit?” mahina ngunit mariin niyang tanong. Ang boses niya ay may halong sakit, galit, at panghihinayang. “Bakit mo itinago sa akin, Clara?”
Napayuko ako, mahigpit na hinawakan ang kumot. “Nalaman ko lang dalawang linggo pagkatapos nating pirmahan ang papeles, Ardi. Tapos na ang lahat noon. Wala na tayong ugnayan.”
“Wala na tayong ugnayan?” mapait siyang tumawa, sabay hilamos sa kanyang mukha. “Clara, anak ko ‘yan! Karapatan kong malaman! Alam mo ba kung gaano ako nabaliw sa paghahanap sa’yo nang bigla kang nawala sa Jakarta? Pumunta ako sa dati mong opisina, sa apartment mo, tinawagan ko lahat ng kaibigan mo, pero parang naglaho ka na parang bula!”
“Natakot ako!” hindi ko na napigilan ang pagtaas ng boses ko, kasabay ng pagbagsak ng mga luha ko. “Natakot ako sa nanay mo, Ardi! Narinig mo naman ang sinabi niya noon, hindi ba? Na walang lugar sa pamilya ninyo ang babaeng hindi kayang magbigay ng anak! At nang makunan ako, nanahimik ka lang. Ni hindi mo ako ipinagtanggol!”
Natigilan si Ardi. Kitang-kita ko ang pagkirot sa kanyang mukha nang banggitin ko ang nakaraan.
“Akala ko… kapag sinabi ko sa’yo na buntis ako, kukunin lang ninyo ang anak ko sa akin,” patuloy ko habang humihikbi. “Baka sabihin ng nanay mo na hindi ko kayang buhayin ang bata nang mag-isa, o baka gamitin ninyo ang pera at koneksyon ninyo para ilayo siya sa akin. Siya na lang ang natitira sa akin, Ardi. Hindi ko kakayanin kung pati siya ay mawawala.”
Mahabang katahimikan ang bumalot sa silid. Tumayo si Ardi at lumapit sa bintana, nakatanaw sa madilim na kalangitan sa labas. Nang muli siyang magsalita, wala na ang galit sa kanyang tinig—tanging matinding pagsisisi na lamang.
“Limang buwan pagkatapos nating maghiwalay, umalis ako sa bahay ni Mama,” pag-amin niya nang nakatalikod sa akin. “Nag-resign ako sa malaking ospital sa Jakarta kung saan siya may impluwensya, at lumipat ako rito sa probinsya para magsimula nang panibago. Alam mo kung bakit, Clara? Dahil araw-araw akong binabangungot ng sarili kong kaduwagan.”
Lumingon siya sa akin, namumula ang kanyang mga mata.
“Tama ka. Duwag ako noon. Akala ko ang pananahimik ko ang magpapanatili ng kapayapaan sa pagitan mo at ni Mama. Hindi ko namalayan na habang pinapatahimik ko ang sarili ko, unti-unti na palang nadudurog ang asawa ko. Nang umalis ka, doon ko lang naintindihan na wala palang saysay ang lahat ng meron ako kung wala ka sa tabi ko.”
Lumapit siya sa bassinet at marahang hinaplos ang pisngi ng aming anak.
“Hindi ko siya aagawin sa’yo, Clara. Kahit kailan, hindi ko gagawin ‘yon. Pero nakikiusap ako… huwag mo akong pagkaitan ng pagkakataong maging ama sa kanya. At kung papayagan mo ako… bigyan mo ako ng pagkakataong itama ang lahat ng pagkakamali ko.”
Kinabukasan, hindi ako iniwan ni Ardi. Siya ang nag-asikaso ng birth certificate ng bata—na pinangalanan naming Rafael—at siya rin ang nag-aalaga sa akin tuwing kailangan kong magpahinga. Ngunit ang katahimikang iyon ay hindi nagtagal.
Sa ikatlong araw namin sa ospital, biglang bumukas ang pinto ng kwarto at pumasok ang isang babaeng hindi ko inaasahang makita muli. Nakasuot siya ng mamahaling damit, taas-noo, at may matalim na tingin—ang dati kong biyenan, si Ginang Ratna.
Nalaman pala niya mula sa isang kakilalang nurse sa ospital na nanganak ako at si Ardi ang nagpaanak sa akin.
“Kaya pala bigla kang naglaho na parang magnanakaw, Clara,” malamig niyang bungad habang nakatingin sa bassinet. “Para itago ang apo ko? Magkano ang kailangan mo para ibigay sa amin ang bata? Sabihin mo lang ang presyo, babayaran kita nang doble.”
Nanginig ako sa galit at takot. Mahigpit kong niyakap si Rafael sa aking dibdib, handang lumaban kahit nanghihina pa ang aking katawan.
Ngunit bago pa man ako makapagsalita, humarang si Ardi sa pagitan namin ng kanyang ina. Ang kanyang mukha ay puno ng determinasyon na hindi ko pa kailanman nakita noon.
“Umalis ka na, Ma,” mariin at malamig na sabi ni Ardi. “Hindi nabibili ang anak ko. At kung nandito ka lang para insultuhin muli si Clara, pinuputol ko na ang anumang ugnayan natin simula ngayon.”
Natulala si Ginang Ratna. “Ardi! Nahihibang ka na ba?! Ako ang nanay mo! Kakampihan mo ang babaeng ‘yan na nagtago sa apo ko?!”
“Itinago niya ang anak namin dahil sa’yo, Ma!” sagot ni Ardi, hindi natitinag ang boses. “Dahil sa kalupitan mo noon, at dahil sa kahinaan ko na hindi siya ipinagtanggol. Hindi ko na hahayaang maulit ‘yon. Si Clara ang ina ng anak ko, at siya ang babaeng mahal ko. Kung hindi mo siya kayang igalang, wala kang puwang sa buhay namin ni Rafael.”
Sa unang pagkakataon sa buong buhay ko, nakita kong umatras si Ginang Ratna, walang masabi sa matigas na paninindigan ng kanyang anak. Lumabas siya ng silid nang may galit at pagkapahiya sa kanyang mukha.
Nang sumara ang pinto, humarap sa akin si Ardi, hinawakan ang nanginginig kong kamay, at marahang hinalikan ang aking noo.
“Tapos na, Clara,” bulong niya. “Wala nang mananakit sa inyo ng anak natin. Pangako.”