TINIIS KUMAIN NG NOODLES AT MAGLABADA NANG 10 TAON SA IBANG BANSA PARA LANG MATUPAD ANG PANGARAP NG ANAK—SA HULING SAKAY NIYA NG EROPLANO, BUONG KABIN ANG NAIYAK NANG LUMABAS ANG KAPITAN AT LUMUHOD SA HARAP NIYA!
BAHAGI 2
Nakatitig si Aling Nena sa maliit na speaker sa kisame ng eroplano habang patuloy na umaalingawngaw ang baritonong tinig ng piloto. Ang boses na iyon ay may lambing na hindi maikukubli ng pormal na tono ng isang kapitan ng eroplano. Parang may kung anong humaplos sa kanyang dibdib—isang pintig ng alaala na matagal nang nakatago sa ilalim ng sapin-saping pagod at pangungulila.
“We are currently cruising at an altitude of thirty-six thousand feet,” pagpapatuloy ng kapitan sa wikang Ingles, bago lumipat sa pamilyar na wikang Filipino. “Sa lahat po ng ating mga kababayan, lalo na sa ating mga bagong bayani na matagal nang nawalay sa kanilang mga pamilya, maligayang pagbabalik sa ating Inang Bayan. Nawa’y maging komportable ang inyong paglalakbay pauwi.“
Napahinga nang malalim si Aling Nena. Dahan-dahan niyang inihilig ang kanyang ulo sa sandalan ng upuan 42A. “Guni-guni mo lang ‘yan, Nena,” bulong niya sa sarili habang marahang hinihilot ang kanyang mga kasukasuan sa daliri na namamagang dulot ng arthritis. Paano nga naman magiging si Jay-jay ang piloto ng dambuhalang Boeing na ito? Ang huling balita niya sa anak noong nakaraang linggo sa pamamagitan ng maikling tawag, abala raw ito sa simulator training sa Clark at baka hindi pa makasundo sa paliparan pagdating niya.
Sumandal siya at tumingin sa labas ng bintana. Sa ibaba, ang mga ulap ay parang malawak na dagat ng puting bulak. Sa gitna ng katahimikan ng himpapawid, bumalik sa kanyang gunita ang bawat patak ng pawis at luha na kanyang ibinuhos sa nagdaang sampung taon.
Naalala niya ang unang gabi niya sa Riyadh noong taong 2014. Tatlumpu’t limang taong gulang pa lamang siya noon, bitbit ang isang lumang maleta at ang matinding takot sa isang banyagang lupain na hindi niya naiintindihan ang salita. Ang kanyang amo ay isang mayamang pamilyang Arabe na may tatlong palapag na mansyon. Araw-araw, bago sumikat ang araw, gising na si Aling Nena. Nililinis niya ang malalawak na marmol na sahig gamit ang kanyang mga kamay at tuhod. Kapag tag-init, umaabot sa limampung antas ang init ng disyerto na halos tumupok sa kanyang balat habang nagwawalis ng bakuran; kapag taglamig naman, nanunuot sa buto ang lamig habang naghuhugas siya ng mga pinggan gamit ang tubig na parang yelo.
Ngunit ang lahat ng pisikal na sakit ay walang binatbat kung ihahambing sa sakit ng pangungulila.
Gabi-gabi sa kanyang munting silid sa ilalim ng hagdan, inilalabas niya ang lukot na litrato ni Jay-jay noong nagtapos ito ng elementarya. Upang makatipid sa gastusin at maipadala ang bawat sentimo, natuto siyang mamuhay sa pinakasimpleng paraan. Habang ang ibang kasamahang Pinay ay bumibili ng bagong damit, sapatos, at mga pampaganda tuwing sasahod, ang tanging binibili ni Aling Nena sa Baatha tuwing day-off ay isang karton ng instant noodles at isang balot ng tinapay.
“Nena, bakit puro noodles na naman ang hapunan mo?” minsan ay sita sa kanya ni Marites, ang kapwa niya kasambahay sa kabilang villa. “Baka magkasakit ka sa bato niyan. Kumain ka naman ng karne kahit minsan.”
Ngingiti lamang si Aling Nena noon. “Kailangan kong mag-ipon, Marites. Ang tuition sa aviation school, daan-daang libo bawat semestre. Kapag kumain ako ng masarap, bawas ‘yon sa oras ng lipad ng anak ko. Ayokong huminto si Jay-jay dahil lang walang pambayad ng gasolina ng eroplano.”
Upang madagdagan ang kanyang kita, hindi nagpahinga si Aling Nena tuwing kanyang day-off. Sa halip na magliwaliw o matulog, naghahanap siya ng mga part-time na labada sa ibang mga expatriate. Maghapong nakalubog ang kanyang mga kamay sa tubig na may sabon at bleach hanggang sa magbakbak ang kanyang balat at mawala ang mga guhit sa kanyang palad. Kapag tinatanong siya ni Jay-jay sa video call kung bakit may benda ang kanyang mga daliri, laging ang sagot niya: “Wala ito, anak. Nadulas lang ang kutsilyo habang naghihiwa ng sibuyas.”
“Nay, magpahinga ka naman,” laging pagsusumamo ni Jay-jay sa screen ng lumang smartphone. Nakikita ni Nena ang pangingilid ng luha sa mga mata ng anak. “Huwag mong sagarin ang sarili mo. Baka ako makatapos pero ikaw naman ang mawala sa akin. Hindi ko kakayanin ‘yon.”
“Huwag mo akong alalahanin, Jay-jay,” sagot niya nang may pilit na sigla. “Malakas ang nanay mo. Ang isipin mo, ang pag-aaral mo. Lumipad ka, anak. Abutin mo ang mga ulap para sa ating dalawa.”
Napatid ang kanyang pagbabalik-tanaw nang maramdaman niya ang marahang tapik sa kanyang balikat. Pagtingin niya, isang magandang flight attendant ang nakatayo sa tabi ng kanyang upuan, may dalang tray na may mainit na pagkain at isang baso ng sariwang katas ng prutas.
“Para po sa inyo, Ma’am,” malambing na wika ng stewardess na may nameplate na Christine.
Nagtaka si Aling Nena. “Naku, Ineng, baka nagkakamali ka. Wala akong inorder na ganito. Ang binayaran ko lang sa ticket ay ‘yong ordinaryong meal.”
Ngumiti ang flight attendant, isang ngiting puno ng paggalang at kakaibang init. “Wala po kayong babayaran, Nanay Nena. Espesyal po itong inihanda para sa inyo galing sa aming galley. Kainin po ninyo habang mainit pa.”
Napatingin si Aling Nena sa pagkain. Hindi ito ang karaniwang pre-packed meal sa economy class. Ito ay mainit na sinigang na baka na may sariwang gulay, umuusok na kanin, at hiwa ng sariwang mangga—ang paborito niyang ulam na sampung taon na niyang hindi natitikman.
“S-salamat, Ineng,” nanginginig niyang pasasalamat. Nang sumubo siya ng unang kutsara ng mainit na sabaw, hindi niya napigilan ang pagtulo ng kanyang luha. Lasang tahanan. Lasang pagmamahal.
Habang kumakain, napansin ni Aling Nena na paminsan-minsan ay sumusulyap sa kanya ang mga cabin crew. Kapag nagkakasalubong ang kanilang mga tingin, nginingitian siya ng mga ito nang may pagyuko ng ulo. Naisip ni Nena na baka sadyang magalang lamang ang mga kawani ng Philippine Airlines, kaya ipinagpatuloy na lamang niya ang kanyang pagkain nang may payapang puso.
Makalipas ang ilang oras, nang matapos ang meal service at patayin ang mga pangunahing ilaw sa kabin para sa pagpapahinga ng mga pasahero, nanatiling gising si Aling Nena. Tinitigan niya ang kanyang mga kamay sa dilim. Ang mga daliring dating makinis ay naging magaspang, mabubuko, at baluktot dahil sa walang humpay na pagtatrabaho. Ngunit sa likod ng bawat peklat at kalyo, mayroong isang diploma ng piloto na nakasabit sa dingding ng kanilang munting tahanan sa Bulacan.
Sulit ang lahat. Ang bawat gabing gutom, ang bawat patak ng luha sa unan, ang bawat pangungutya ng ibang tao na nagsasabing ambisyosa siya dahil pinag-aaral niya ng pagpipiloto ang anak gayong katulong lamang siya sa ibang bansa—lahat ng iyon ay napawi.
Hindi nagtagal, naramdaman ni Aling Nena ang marahang pagbaba ng altitude ng eroplano. Nagsimula nang magliwanag ang kalangitan sa labas ng bintana habang papalapit sila sa kapuluan ng Pilipinas. Ang ginintuang sinag ng araw ay tumagos sa salamin, nagbibigay-liwanag sa kanyang pagod ngunit maamong mukha.
Sa pagkakataong iyon, muling tumunog ang chime ng PA system: Ding-dong.