Bahagi 2
Huminto ang taxi sa tapat ng subdivision kung saan namin inaasahang naroroon ang bagong bahay ni Inay—ang bahay na binayaran namin buwan-buwan sa pamamagitan ng padala kay Tito Rudy. Ngunit pagkababa namin, walang bahay na nakatirik sa address na hawak namin kundi isang bakanteng lote na puno ng matataas na talahib at basurang inanod ng ulan.
Nanginig ang mga kamay ni Mela habang hawak ang kaniyang telepono. “Kuya Rafa, tama ba ang pinuntahan natin? Sabi ni Tito Rudy noong isang buwan, naglalagay na raw ng tiles sa kusina.”
Sinubukan kong tawagan si Tito Rudy, ngunit patay ang kaniyang linya. Lumapit kami sa isang maliit na tindahan sa tapat. Nang ipakita ko ang litrato ni Inay Teresa sa tindera, nanlaki ang mga mata nito.
“Diyos ko, si Aling Teresa ba kamo?” bulalas ng matanda. “Wala siya rito, iho. Matagal na siyang pinaalis sa inuupahan niya sa kabilang kanto dahil walang pambayad. Doon siya nakatira sa may tabing-ilog, sa bandang Tumana, sa may mga tagpi-tagping barong-barong.”
Parang gumuho ang semento sa ilalim ng aking mga paa. Mabilis kaming sumakay muli ng traysikel patungo sa itinurong lugar. Ang dating excitement sa aming mga dibdib ay napalitan ng nanunuot na takot. Nang marating namin ang tabing-ilog, sumalubong sa amin ang amoy ng putik, maitim na tubig, at bulok na basura.
Sa dulo ng isang makipot at madulas na eskinita, may isang barong-barong na gawa sa pinagtagpi-tagping lumang yero, sira-sirang tarpaulin, at mga karton. Halos matumba ito sa kaunting ihip ng hangin.
Dahan-dahan kong itinulak ang nakabiting sako na nagsisilbing pinto.
“Inay?” nanginginig kong tawag.
Sa sulok ng madilim at mabahong silid, sa ibabaw ng isang manipis na banig na nakalatag diretso sa mamamasang lupa, may isang aninong nakahandusay. Halos buto’t balat. Ang kaniyang mga braso ay kasing-nipis ng patpat, at ang kaniyang mga pisngi ay lubog na lubog. Ang damit niya ay punit-punit at may mga mantsa ng lumang gamot.
“Inay!” sigaw ni Mela bago tuluyang napaluhod sa putikan.
Dumilat nang bahagya ang mga mata ng matanda. Malabo na ang kaniyang paningin, ngunit nang marinig niya ang boses ni Mela, gumapang ang panginginig sa kaniyang tuyong labi. “Mela? Rafa? Miggy? Nanaginip ba ako… mamamatay na ba ako?”
Niyakap ko siya nang mahigpit. Walang laman ang kaniyang katawan—napakagaan niya, na parang isang bunton ng tuyong dahon na puwedeng liparin ng hangin anumang oras. Umiyak si Miggy nang malakas, hawak ang malamig na kamay ng aming ina.
“Inay, bakit kayo nandito?” umiiyak na tanong ni Miggy. “Nasaan ang mga pinapadala namin? Halos tatlong milyong piso ang naipadala namin sa loob ng limang taon!”
Tumulo ang luha mula sa lubog na mga mata ni Inay. Dahan-dahan siyang umiling. “Pera? Anong pera, mga anak? Ang sabi ng Tito Rudy ninyo… nalugi raw kayo sa ibang bansa. Sabi niya nagtatago raw kayo sa batas sa Dubai kaya hindi kayo makauwi at hindi makapagpadala. Sabi niya… patay na raw kayo.”
Nanigas ang buo kong katawan. Ang dugo sa aking mga ugat ay tila naging yelo bago biglang nag-init sa galit.
Ikinuwento ni Inay ang lahat habang pinapainom namin siya ng tubig mula sa aming bag. Limang taon na ang nakalilipas nang magkasakit siya sa bato. Nang umalis kami papuntang ibang bansa, ipinagkatiwala namin ang lahat kay Tito Rudy—ang nakababatang kapatid ng aming yumao nang ama—dahil siya lang ang natitirang kamag-anak na malapit. Si Tito Rudy ang humawak ng bank account kung saan pumapasok ang aming remittances dahil hirap si Inay maglakad at magbasa.
Sa halip na ibigay ang pera kay Inay, kinamkam ni Rudy ang bawat sentimo. Kapag nagpapadala kami ng video call, pinapapunta niya si Inay sa kaniyang magarang bahay, bibihisan nang maayos sa loob ng sampung minuto, at babalaan na kapag nagsumbong ay tuluyang puputulin ang kakarampot na pambili ng gamot. Pagkatapos ng tawag, ibabalik si Inay sa barong-barong.
Nang tumagal, sinabihan ni Rudy si Inay na pumanaw na kaming magkakapatid sa isang aksidente sa disyerto upang hindi na ito umasa pa o magtanong sa mga kapitbahay. Ang kakarampot na lugaw na kinakain ni Inay ay mula lamang sa awa ng mga kapitbahay sa looban.
Hindi na kami nag-aksaya ng panahon. Binuhat ko si Inay sa aking mga bisig at isinugod namin siya sa pinakamalapit na pribadong ospital.