UMUWI AKO NANG WALANG PASABI AT NAKITA KONG NAG-IWAN NG 70 PESOS ANG TATAY KO SA ILALIM NG PLATO NIYA MATAPOS KUMAIN! NANG MABASA KO ANG ISANG SIKRETONG “BLUE NOTEBOOK”, ISANG NAKAKADUROG-PUSONG KATOTOHANAN ANG NAG-UDYOK SA AKIN UPANG PALAYASIN ANG MGA DEMONYO SA PAMILYA NAMIN!
BAHAGI 2
Parang binuhusan ako ng nagyeyelong tubig habang nakatayo sa madilim na pasilyo ng sarili naming kusina. Nanginginig ang aking mga kamay, at halos bumaon ang aking mga kuko sa sarili kong palad sa matinding galit at panlulumo. Ang aking ama—ang matipunong karpintero na nagpundar ng bawat poste, dingding, at bubong ng bahay na ito—ay nakayukong nag-aabot ng baryang pambayad sa tirang pagkain sa sarili niyang manugang.
Nang matapos hugasan nina Tatay at Nanay ang kanilang mga pinggan, tahimik silang naglakad patungo sa dating bodega sa likod ng kusina. Doon pala sila pinapatulog! Ang malaking master bedroom sa itaas, na personal na ginawa ni Tatay para sa kanilang pagtanda, ay inangkin na pala nina Victor at Shirley.
Naghintay akong pumasok si Shirley sa sala bago ako dahan-dahang sumunod sa bodega. Kumatok ako nang mahina sa lumang kahoy na pinto na may lamat na.
“S-sino ‘yan?” nanginginig na boses ni Nanay Rosa ang narinig ko. Puno ng takot ang kanyang tinig, animo’y sanay na siyang pagalitan sa bawat kaluskos.
Dahan-dahan kong itinulak ang pinto. “Nanay… Tatay…”
Nang magtagpo ang aming mga paningin, nanlaki ang mga mata ni Nanay. Nabitiwan naman ni Tatay ang hawak niyang lumang basahan. Sa loob ng silid, isang manipis na banig lamang ang nakalatag sa malamig na semento. Walang kutson, walang maayos na bentilador, at amoy amag ang paligid.
“Elena? Anak ko!” bulalas ni Nanay bago mabilis na tinakpan ang sariling bibig, natatakot na marinig sa kabilang bahagi ng bahay. Lumapit ako at mahigpit silang niyakap. Bumuhos ang aking mga luha nang maramdaman ko kung gaano kanipis ang kanilang mga katawan. Halos maramdaman ko na ang bawat tadyang ni Tatay sa likod ng kanyang kupas na kamiseta.
“Nay, bakit kayo nandito? Tay, bakit kayo nagbayad ng pitumpung piso kay Shirley? Nasaan ang pinapadala kong labinlimang libo kada buwan?!” sunod-sunod kong tanong sa pagitan ng aking mga hikbi.
Nagkatinginan ang matatanda. Bakas sa kanilang mukha ang hiya, takot, at labis na lungkot.
“Elena, akala namin… akala namin wala ka nang maipadala,” mahinang sagot ni Tatay Tomas, nanginginig ang mga labi. “Sabi ng kuya mo, natanggal ka raw sa trabaho sa Maynila dalawang taon na ang nakalilipas. Sabi nila, naghihirap ka at halos wala ka nang makain doon, kaya sila na lang daw ang kumakalinga sa amin kapalit ng aming tulong dito sa bahay.”
Halos sumabog ang dibdib ko sa narinig ko. “Ano?! Buwan-buwan akong nagpapadala! Walang palya! Labinlimang libo, minsan umaabot pa ng dalawampu kapag may bonus ako! Nagpapadala ako sa account ni Victor dahil sabi niya wala kayong valid ID para kumuha ng remittance!”
Napahagulgol si Nanay Rosa. “Wala kaming natatanggap kahit isang kusing, anak. Noong una, pinakakain pa nila kami nang maayos. Pero nang magsimula silang magpatayo ng extension sa itaas at bumili ng bagong motorsiklo si Victor, sinabi nilang pabigat na kami. Ginawa kaming utusan. Bawat subo ng kanin, may katumbas na bayad.”
“Saan kayo kumukuha ng pambayad, Tay?” tanong ko habang pinupunasan ang aking luha.
Yumuko si Tatay. “Nangangalakal ako ng bakal at bote sa umaga kapag tulog pa sila. Si Nanay mo naman, naglalaba nang palihim sa kapitbahay kapag umaalis si Shirley para mag-mall. Iyon ang ibinabayad namin sa almusal at hapunan. Kapag kulang ang barya namin, hindi kami pinapakain. Ikinakandado nila ang refrigerator.”
Hindi ako makapaniwala. Ang sarili kong kapatid, ang kadugo ko, ay ginawang alipin at pinagkakitaan ang sarili naming mga magulang!
“May… may itinatago kami, Elena,” bulong ni Tatay sabay hila sa isang lumang sapatos sa ilalim ng sirang cabinet. Mula sa loob niyon, inilabas niya ang isang maliit at maruming Blue Notebook.
“Ano ito, Tay?” kinuha ko ang kuwaderno.
“Iyan ang listahan ni Shirley,” umiiyak na wika ni Nanay. “Bawat patak ng kape, bawat butil ng bigas, bawat piraso ng gamot na binili nila gamit ang sarili naming ipon noon—lahat nakasulat diyan. Pinipilit nila kaming pirmahan ‘yan linggo-linggo para raw alam namin kung gaano kalaki ang utang na loob namin sa kanila.”
Binuklat ko ang asul na kuwaderno. Sa unang pahina pa lamang, nanlumo na ang aking kaisipan sa nakasulat na listahan ng kalupitan:
-
Oktubre 12: Tirang sinigang at 1 tasang kanin – ₱70 (Bayad)
-
Oktubre 15: Kuryente sa bodega (1 bumbilya) – ₱300 kada buwan
-
Oktubre 18: Paracetamol (2 tableta) – ₱50
-
Oktubre 22: Multa dahil nabasag ang lumang baso – ₱150
-
Nobyembre 1: Upang manatili sa silid-imbakan – ₱1,500 kada buwan
At sa pinakahuling pahina, may nakalakip na isang nakatiklop na dokumento. Nang buksan ko ito, muntik na akong mawalan ng malay sa matinding panlulumo. Isang Deed of Absolute Sale para sa lupa at bahay! Nakapangalan na kay Victor at Shirley ang ari-arian. Sa ilalim, may thumbmark ni Tatay Tomas at Nanay Rosa.
“Pumirma ba kayo rito, Tay?!” nanginginig kong tanong habang itinuturo ang dokumento.
“Hindi kami marunong bumasa ng maliliit na titik sa Ingles, Elena,” umiiyak na paliwanag ni Tatay. “Sabi ni Victor noong nakaraang buwan, pirmahan daw namin ‘yan para sa ayuda mula sa munisipyo para sa mga senior citizen. Hinawakan nila ang hinlalaki namin at idiniin sa tinta. Ayuda pala para agawin ang bahay natin…”
Sa sandaling iyon, napalitan ng nanlalamig at matalas na determinasyon ang lungkot sa aking puso. Hindi na luha ang tutulo mula sa aking mga mata; pananagutan ang aking sisingilin.
Kinuha ko ang aking cellphone at maingat na kinunan ng malilinaw na litrato ang bawat pahina ng Blue Notebook, ang pinekeng Deed of Sale, at ang kalunos-lunos na kalagayan ng bodega kung saan natutulog ang aking mga magulang. Kinuha ko rin ang aking banking app at dinownload ang buong tatlong taong transaction history—lahat ng resibo ng padala ko sa account ni Victor na nagkakahalaga ng mahigit kalahating milyong piso.
“Huwag na kayong mag-alala, Nay, Tay,” mahinahon ngunit mariing sabi ko. “Gagawin kong impyerno ang buhay ng mga demonyong nagpahirap sa inyo. Ngayong gabi, magpahinga kayo. Bukas, wawakasan natin ang kanilang kasakiman.”
Lumabas ako ng bodega at dahan-dahang naglakad pabalik sa madilim na pasilyo. Sa sala, narinig ko ang tawanan nina Victor at Shirley habang nagbibilang ng pera para sa susunod nilang bakasyon. Hindi nila alam, ang kanilang marangyang buhay ay magtatapos na sa pagsikat ng araw.