BAHAGI 2

Nabalot ng nakabibinging katahimikan ang buong kapilya sa Tagaytay. Ang tanging maririnig ay ang mahinang ihip ng malamig na hangin na dumadaan sa mga bukas na bintana at ang kaluskos ng mga dahon ng eucalyptus sa paligid ng altar. Lahat ng halos dalawang daang bisita—mga kaibigan, kamag-anak, at mga kasosyo sa negosyo—ay nanatiling nakatayo, nakapako ang tingin sa hawak na kupas na puting sobre ni Tay Roberto.

Si Papa, si Eduardo Reyes, ay tuluyan nang nanigas sa kaniyang kinauupuan sa ikatlong hanay. Ang kaniyang mukha na kanina lamang ay may bahagyang kaba ay tuluyang nawalan ng kulay, naging maputla na parang papel. Katabi niya si Mama na pilit kumakapit sa kaniyang braso, habang si Bianca naman ay nanlalaki ang mga mata, nanginginig ang mga labi at hindi makapaniwala sa eksenang nasasaksihan.

Dahan-dahang humarap si Tay Roberto sa pastor, bago ibinaling ang kaniyang tingin sa mga bisita, at sa huli ay tumingin nang diretso sa mga mata ni Eduardo.

“Pastor, mga kapatid, at mga kaibigan,” panimula ni Tay Roberto sa kaniyang baritonong boses na sanay sa paggawa at pagpupursigi. Hindi galit ang tono niya, kundi may lalim at kapangyarihan ng isang taong may hawak ng katotohanan. “Karangalan ko pong ihatid si Camille sa harap ng altar. Karangalan kong tumayo bilang ama niya sa araw na ito. Ngunit bago ko ipagkatiwala ang kaniyang kamay sa aking anak na si Adrian, nais kong marinig ng lahat kung bakit naririto ako ngayon, at kung bakit ang taong dapat sana ay naglalakad sa tabi niya ay piniling manatili sa kaniyang silya.”

“Roberto, tama na!” biglang tumayo si Mama, si Linda, basag ang boses sa hiya. “Kasal ito ng anak namin! Huwag kang gumawa ng eskandalo sa harap ng mga bisita!”

Ngunit walang nakinig sa kaniya. Humarap si Adrian sa kaniyang ina-inahan at mahinahong sumenyas sa mga coordinator na panatilihin ang kaayusan. Ang pastor naman ay marahang tumango kay Tay Roberto, tila nauunawaan na may mabigat na sugat na kailangang malapatan ng lunas bago simulang buuin ang isang bagong tipanan.

Binuksan ni Tay Roberto ang sobre. Inilabas niya ang isang nakatuping lumang dokumento—isang promissory note at isang deed of assignment na may lagda mula dalawampu’t limang taon na ang nakararaan.

“Eduardo,” tawag ni Tay Roberto sa aking ama. “Naaalala mo ba ang papel na ito?”

Hindi nakasagot si Papa. Yumuko siya, nanginginig ang kaniyang balikat.

“Dalawampu’t limang taon na ang nakararaan,” patuloy ni Tay Roberto, “magkasama tayong nagtrabaho sa isang malaking construction firm sa Laguna. Ako ay isang hamak na foreman, at ikaw naman ay site engineer. Noong panahong iyon, nagkaroon ka ng malaking problema sa sugal at maling pamumuhunan. Lubog ka sa utang, halos maremata ang bahay ninyo, at wala kayong maipakain sa pamilya mo. Si Bianca noon ay limang taong gulang pa lamang.”

Nagsimulang magbulungan ang mga kamag-anak na nasa likuran.

“Noong mga panahong iyon,” pagpapatuloy ng biyenan ko, “ipinagbili ko ang kalahati ng minana kong maliit na lupain sa Silang—ang lupang pinaghirapan ng aking mga magulang—para ipahiram sa iyo ang halagang halos isang milyong piso upang hindi ka makulong at maipagpatuloy mo ang iyong lisensya. Ang kasunduan natin, babayaran mo iyon kapag nakabangon ka na.”

Napatingin ako kay Tay Roberto. Hindi ko kailanman narinig ang kuwentong ito. Ang buong akala ko ay simpleng magkakilala lamang sila ni Papa noong kabataan nila.

“Ngunit lumipas ang mga taon,” wika pa ni Tay Roberto habang maingat na inilalapag ang kamay sa aking balikat, “isinilang si Camille. Nang magsimula kang magkapera mula sa mga kontrata, pinuntahan kita para maningil dahil magkokolehiyo na noon si Adrian. Pero anong sinabi mo sa akin, Eduardo? Sinabi mo na nagigipit ka pa rin dahil pinaghahandaan mo ang kinabukasan ng panganay mong anak na si Bianca. Sinabi mo na si Bianca ang mag-aangat sa inyo sa kahirapan, kaya lahat ng yaman mo ay ibinuhos mo sa kaniya.”

Napatingin ang lahat kay Bianca. Ang kaniyang dating mapagmataas na tindig ay tuluyang gumuho; isinubsob niya ang kaniyang mukha sa kaniyang mga palad, ramdam ang matinding titig ng mga bisita.

“Dahil matalik kitang kaibigan,” sabi ni Tay Roberto, “pinunit ko ang orihinal na kasulatan sa harap mo. Sinabi ko sa ‘yo noon: ‘Eduardo, limutin mo na ang utang mo sa akin. Pero may isang hiling lang ako sa ‘yo bilang kapatid sa pananampalataya. Mahalin mo at itaguyod mo nang pantay ang bunso mong anak. Huwag mong ipagkait kay Camille ang kalinga at atensyon na ibinubuhos mo sa panganay mo.’ At nangako ka sa akin, Eduardo. Umiyak ka pa sa garahe ko at sinabing hinding-hindi mo pababayaan si Camille.”

Bumaling si Tay Roberto sa akin, at nakita ko ang pagpatak ng luha mula sa kaniyang kulubot ngunit marangal na mukha.

“Sa loob ng dalawampu’t siyam na taon, pinanood ko kung paano lumaki ang batang ito. Nakita ko kung paano niya pinagsumikapan ang sarili niyang edukasyon habang ang kaniyang ate ay laging nauuna sa lahat ng bagay. Nakita ko kung paano niya itinayo ang kaniyang flower shop mula sa sarili niyang pawis, habang ang kaniyang pamilya ay abala sa pagpapalayaw sa panganay. Tahimik akong nagmasid, umaasang tutuparin mo ang iyong pangako.”

Huminga nang malalim si Tay Roberto at muling tumitig kay Eduardo.

“Ngunit tatlong araw bago ang araw na ito, tinawagan mo ang sarili mong anak upang sabihing hindi mo siya kayang samahan sa pinakamahalagang lakad ng kaniyang buhay—dahil lamang natatakot kang magtampo ang anak mong paborito. Pinili mong baliin ang puso ng isang mabait at mapagmahal na anak kapalit ng pabor ng isang taong ginagamit ang sariling mga apo para magmanipula.”

Bumagsak si Papa sa kaniyang tuhod sa mismong gitna ng pasilyo ng kapilya.

“Roberto… patawad…” humagulgol si Papa, hindi na mapigilan ang kaniyang sarili. “Patawarin mo ako…”

Lumapit si Mama at pilit na itinayo ang asawa, ngunit hindi na maalis ang tingin ng mga tao sa kanilang pamilya. Ang pamilyang matagal nang nagpanggap na perpekto sa mga salu-salo at social media ay nahubaran ng maskara sa mismong pook-sambahan.

Tumingin si Tay Roberto sa pastor.

“Pastor, ang sobreng ito ay naglalaman ng resibo ng tuluyang pagpapatawad sa lumang utang na iyon, at ng panibagong dokumento. Mula sa araw na ito, inililipat ko ang titulong natitira sa aking lupain sa Silang bilang legal na pamana kay Camille Reyes-Mendoza. Dahil kung ang kaniyang tunay na ama ay hindi kayang maglaan ng oras para sa kaniya, may isang ama rito na handang ibigay maging ang kaniyang natitirang dangal at ari-arian para lamang maramdaman niyang siya ay may halaga.”

Nagpalakpakan ang ilang bisita sa likod. Ang mga kaibigan ko, ang mga kapwa ko florists, at ang pamilya ni Adrian ay tumayo upang magbigay-pugay sa kadakilaan ng isang taong hindi man kadugo ay nagpakita ng tunay na kahulugan ng pagiging magulang.

Humarap si Tay Roberto kay Adrian.

Kinuha niya ang aking nanginginig na kanang kamay, inilapat ito sa palad ng kaniyang anak, at ngumiti nang buong init.

“Adrian, anak ko,” wika niya, basag ang tinig. “Ito ang babaeng pinili mo. Iingatan mo siya higit pa sa iyong buhay. Huwag mo siyang hahayaang maglakad nang mag-isa kailanman.”

Ngumiti si Adrian habang nagniningning ang mga luha sa kaniyang mga mata. Hinawakan niya nang buong higpit ang aking mga daliri.

“Opo, Tay. Hinding-hindi ko po siya bibitawan.”