Tatlong taon nang kasal sina Anna at Marco.

Para sa lahat, sila ang perpektong mag-asawa. Mabait si Marco, masipag, mahinahon, at tapat.

Ngunit may isang bagay na tahimik na bumabagabag sa puso ni Anna — isang kakaibang ugali ng kanyang asawa.

Tuwing gabi, bandang alas-dose o alas-una ng madaling araw, marahang babangon si Marco mula sa kama.

Dahan-dahan niyang aalisin ang mga braso ni Anna na nakayakap sa kanya, lalabas ng kanilang silid, at maglalakad sa pasilyo… diretso sa kwarto ng kanyang ina.

Ang kanyang ina, si Corazon, ay nakatira kasama nila.

At hindi babalik si Marco hanggang umaga.

Sa unang taon, sinikap ni Anna na unawain.

Ipinaliwanag ni Marco,

“May insomnia si Mama. Kailangan lang niya ng kausap.”

Sa ikalawang taon, unti-unting pumasok ang pagdududa.

Mama’s boy ba siya?

Masyado bang emosyonal ang kapit niya sa kanyang ina?

Sa ikatlong taon, napuno ang puso ni Anna ng selos at insecurities.

Pakiramdam niya’y nakikipag-agawan siya ng atensyon sa sariling asawa.

Isang gabi, hindi na niya napigilan ang sarili at hinarap niya si Marco.

“Marco, bakit gabi-gabi ka sa kwarto niya natutulog?” mariing tanong ni Anna.

“Asawa mo ako. Dapat katabi mo ako. Ano ba talaga ang ginagawa mo roon? Nag-uusap buong gabi?”

Mukhang pagod na pagod si Marco. May malalalim na eyebags sa ilalim ng kanyang mga mata.

“Anna, pakiusap, intindihin mo,” mahina niyang sabi.

“May sakit si Mama. Kailangan niya ako.”

“May sakit?” singhal ni Anna.

“Mukha naman siyang maayos tuwing umaga! Nanood ng TV, kumakain nang normal! Huwag mong gawing dahilan ‘yan dahil lang ayaw mo na akong katabi!”

Walang sinabi si Marco.

Ibinalik niya ang tingin sa sahig… at tahimik na lumabas ng silid.

Noong gabing iyon, nagpasya si Anna.

Kung ayaw sabihin ni Marco ang totoo, siya na mismo ang hahanap nito.

Dumating ang hatinggabi.

Gaya ng nakasanayan, marahang bumangon si Marco.

Akala niya’y tulog si Anna.

Ngunit sa dilim, dilat na dilat ang mga mata ni Anna.

Umalis si Marco ng silid.

Nagbilang si Anna ng limang minuto.

Pagkatapos ay sinundan niya siya — nakayapak, tahimik, at halos lumundag ang dibdib sa bawat hakbang.

Dahan-dahan siyang naglakad sa pasilyo, pigil ang hininga…

papunta sa pintuan ng kwarto ng ina ni Marco.

At ang makikita niya sa likod ng pintuang iyon…

ay dudurog sa lahat ng akala niyang alam niya.

BAHAGI 2

Bawat tapak ni Anna sa malamig na sahig ng pasilyo ay tila sinasabayan ng mabigat na kabog sa kanyang dibdib. Hawak niya ang kanyang bibig upang pigilin ang sariling paghinga. Ang mga pader ng kanilang tahimik na tahanan na dating puno ng kapayapaan ay tila nagmistulang banyagang lugar sa kanya. Sa loob ng tatlong taon, ang silid sa dulo ng pasilyo ay naging simbolo ng kanyang pagkaaba, ng kanyang mga luha sa unan tuwing umaga, at ng sumisiklab na selos na nagtulak sa kanya upang pagdudahan ang dangal ng lalaking kanyang pinakasalan.

Nang makalapit siya sa pinto ng silid ni Nanay Corazon, napansin niyang hindi ito nakalapat nang husto. May bahagyang awang—mga dalawang pulgada—kung saan lumalabas ang isang malamlam at kumikislap na asul na liwanag mula sa isang monitor, at ang mahinang tunog ng mekanikal na pagbomba ng hangin.

Hsssh… klik… hsssh… klik…

Kumunot ang noo ni Anna. Anong tunog iyon? Bakit may ganoong tunog sa silid ng isang matandang akala niya’y nanonood lamang ng mga lumang palabas o simpleng nakikipagkwentuhan sa kanyang anak?

Dahan-dahang sumilip si Anna sa siwang ng pinto. Ang imaheng bumungad sa kanyang mga mata ay hindi kailanman sumagi sa kahit anong masamang hinala na binuo ng kanyang isipan.

Walang nag-uusap. Walang nagtatawanan. Walang nanonood ng telebisyon.

Sa gitna ng silid, ang karaniwang kama ni Nanay Corazon ay napaliligiran ng mga medikal na kagamitan na maingat na itinago sa likod ng isang makapal na aparador upang hindi agad mapansin kapag bukas ang pinto sa araw. Nakahiga ang matanda, ngunit hindi ito ang maaliwalas na mukha na nakikita ni Anna tuwing alas-otso ng umaga na nagtitimpla ng kape.

Si Nanay Corazon ay nakakabit sa isang suction machine at oxygen concentrator. Ang kanyang mukha ay namumutla, humihingal nang mababaw, at ang kanyang mga tuyong labi ay nanginginig sa matinding hirap. Ang mga kamay nito ay tila naninigas sa bawat pag-atake ng panginginig ng kalamnan.

At sa tabi ng kama, nakaluhod sa malamig na sahig si Marco.

Hubad ang pang-itaas na baro ni Marco dahil basang-basa ito ng pawis. Hawak ng kanyang dalawang kamay ang isang manipis na plastic tube na konektado sa baga ng kanyang ina, maingat na sinisipsip ang plemang bumabara sa lalamunan ng matanda upang hindi ito malunod sa sarili nitong likido habang natutulog. Sa bawat pag-ubo ni Nanay Corazon, marahang itinataas ni Marco ang likod ng ina, idinadantay ang ulo nito sa kanyang sariling dibdib, at marahang tinatapik ang likod nito habang bumubulong:

“Nandito ako, Ma. Huminga ka lang. Nandito si Marco. Huwag kang matakot, lumalaban tayo.”

Bumagsak ang panga ni Anna. Nanigas ang kanyang mga binti. Ang lalamunan niya ay nanuyo na tila nilamon ng buhangin.

Hindi pa doon natapos ang lahat. Makalipas ang ilang minuto ng pagpupunas sa noo ng ina, tumayo si Marco ngunit gumiray ang kanyang mga hakbang. Halatang-halata ang matinding panghihina sa kanyang mga binti. Hinawakan niya ang gilid ng mesa upang hindi matumba. Sa ilalim ng malamlam na ilaw, kitang-kita ni Anna ang namamagang mga ugat sa leeg ng kanyang asawa, ang panginginig ng kanyang mga bisig, at ang mga pasa sa kanyang tadyang—mga pasang nakuha nito sa pagbubuhat at pag-alalay sa ina gabi-gabi nang mag-isa.

Dahan-dahang kinuha ni Marco ang isang palanggana na may maligamgam na tubig. Lumuhod muli siya, hinubad ang medyas ng ina, at isa-isang hinugasan, minasahe, at pinahiran ng gamot ang mga namamaga at nagsusugat na binti ni Nanay Corazon dulot ng advanced neurological degeneration at systemic scleroderma—mga karamdamang unti-unting nagpapatigas sa balat, kalamnan, at mga panloob na organo ng tao pagsapit ng gabi.

“S-salamat, anak…” narinig ni Anna ang halos pumipiyok at paos na boses ni Nanay Corazon. “Patawarin mo ako… nagiging pabigat ako sa inyo ni Anna. Natatakot ako… baka magalit ang asawa mo…“

Hinalikan ni Marco ang kulubot at tuyong noo ng kanyang ina. May pumatak na luha mula sa mga mata ni Marco, ngunit agad niya itong pinahid gamit ang likod ng kanyang palad upang hindi ito mapansin ng matanda.

“Hinding-hindi ka naging pabigat, Ma,” basag ang boses ngunit buong-pusong sabi ni Marco. “Noong sanggol ako, noong iniwan tayo ni Tatay, magdamag kang gising para punasan ang lagnat ko habang naglalabada ka sa umaga. Tatlong taon pa lang ito, Ma. Kahit tatlumpung taon pa, hindi kita iiwan sa dilim. At huwag kang mag-alala kay Anna… mabait si Anna. Ayaw ko lang siyang mag-alala. Bata pa siya, may sarili siyang pangarap at karera. Hindi ko hahayaang masira ang buhay niya dahil sa sakit mo. Ako ang lalaki sa pamilyang ito, Ma. Ako ang sasalo ng lahat.”

Nang marinig iyon ni Anna, parang may libu-libong karayom na tumarak sa kanyang puso.

Ang lalaking inakusahan niyang “Mama’s boy,” ang lalaking pinagbintangan niyang may itinatagong dumi, ang lalaking sinigawan niya ilang oras lamang ang nakararaan dahil sa mababaw na pagdaramdam at selos… ay ang mismong lalaking mag-isang pumuputol sa sarili niyang tulog, sumisira sa sarili niyang kalusugan, at nagpapakabayani gabi-gabi upang protektahan ang dalawang babaeng pinakamamahal niya sa mundo: ang kanyang ina mula sa kamatayan, at ang kanyang asawa mula sa pasanin ng lungkot at hirap.

Nanginig ang mga tuhod ni Anna. Hindi na kinaya ng kanyang katawan ang bigat ng katotohanan. Napahawak siya sa seradura ng pinto, ngunit dahil sa panghihina, lumikha ito ng marahang lagutok.

Agad na napalingon si Marco sa pintuan. “Sino ‘yan?”

Itinulak ni Anna ang pinto.

Bumungad siya sa gitna ng silid, basang-basa ng luha ang buong mukha, nanginginig ang mga labi, at hindi makapagsalita.

Nagulat si Marco. Nabitawan niya ang basang bimpo sa palanggana. Tumayo siya agad at sinubukang humarang sa kama ng kanyang ina, tila isang taong nahuling may ginawang krimen—isang reflex ng isang taong matagal nang nagtatago ng sugat upang huwag makapanakit ng iba.

“Anna…” nauutal na sabi ni Marco, namumutla at takot na takot sa magiging reaksyon ng kanyang asawa. “P-patawarin mo ako… Hindi ko sinasadyang ilihim sa ‘yo. Pakiusap, huwag kang magalit kay Mama… ako ang may gusto nito. Pakiusap…”

Ngunit bago pa man matapos ni Marco ang kanyang sasabihin, bumigay ang mga tuhod ni Anna. Bumagsak siya sa sahig, humagulgol nang buong lakas, at ibinaon ang kanyang mukha sa kanyang mga palad.