✨PART 2✨

Hindi agad lumabas si David mula sa likod ng pader.

Gusto niyang sumugod.

Gusto niyang tanggalin ang maskara, yakapin si Lily, at sabihin kay Valerie na tapos na ang lahat.

Pero pinigilan niya ang sarili.

Hindi sapat na makita niya.

Kailangan niyang may patunay.

Dahan-dahan niyang inilabas ang cellphone mula sa toolbag at pinindot ang record.

Sa laundry area, nakatalikod si Valerie.

“Bilisan mo!”

Sinipa nito palayo ang brush na hawak ni Lily.

Napaatras ang bata.

“May bisita ako. Ayokong makita kang gumagala sa sala.”

Pinunasan ni Lily ang pisngi niya.

“Opo.”

“At mamaya, linisin mo ang banyo sa taas.”

Napatingin si Lily sa namumulang mga kamay niya.

“Masakit na po…”

Biglang yumuko si Valerie sa harap niya.

“Makinig kang mabuti.”

Bumaba ang boses nito.

“Kapag sinabi mo sa papa mo na pinagtatrabaho kita, sasabihin kong sinungaling ka. Sino sa tingin mo ang paniniwalaan niya?”

Nanigas si David.

Ngumiti si Valerie.

“Ako ang asawa niya.”

Saglit itong tumigil.

“Ikaw, bata ka lang.”

Parang may humigpit na lubid sa dibdib ni David.

Noon niya naunawaan kung bakit sa bawat video call nila, bihirang magsalita nang matagal si Lily.

Kung bakit palaging nakatayo si Valerie sa likod ng camera.

Kung bakit tuwing tinatanong niyang—

“Anak, masaya ka ba?”

Palaging mabilis ang sagot.

“Opo, Papa.”

Hindi pala iyon sagot.

Iyon pala ang pinakaligtas na salitang alam ng anak niya.

Biglang tumunog ang doorbell.

Nag-iba agad ang mukha ni Valerie.

“Diyan ka lang!”

Mabilis itong lumabas.

Narinig ni David ang pagbukas ng pinto.

Kasunod noon ang boses ng isang lalaki.

“Baby.”

Napapikit si David.

May narinig siyang halik.

Pagkatapos ay tumawa si Valerie.

“Ang aga mo.”

“Sabi mo umalis na iyong bata.”

“Nasa likod. Pinaglilinis ko.”

“Paano iyong tubero?”

“Wala akong pakialam. Trabahador lang.”

Napakuyom ang kamay ni David.

Pero hindi pa rin siya lumabas.

Ipinuwesto niya ang cellphone sa loob ng bahagyang nakabukas na toolbag.

Pagkatapos, kunwari ay may inaayos siyang tubo.

Mula sa sala, malinaw niyang naririnig ang usapan.

“Na-transfer na ba ni David iyong allowance?”

Tanong ng lalaki.

“Kanina.”

“Magkano?”

“Halos dalawang daang libo.”

Tumawa si Valerie.

“Nagpadala pa ng extra para raw sa tuition at school supplies ni Lily.”

“Ginastos mo na naman?”

“Hindi lahat.”

May tunog ng basong inilapag sa mesa.

“Kumuha lang ako ng bagong bag.”

“Magkano?”

“Isang daan at sampung libo.”

Napailing ang lalaki habang tumatawa.

“Grabe ka.”

“Ano ngayon? Nasa barko naman siya. Akala niya kapag maraming pera, mabuting asawa na siya.”

Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa ulo ni David.

Tatlong taon.

Tatlong taon siyang halos hindi natutulog nang maayos.

Bagyo.

Mataas na alon.

Labindalawang oras na trabaho.

Mga Paskong nasa gitna siya ng dagat habang pinapanood lamang sa maliit na screen ang anak niya.

Lahat iyon ginawa niya dahil naniwala siyang ligtas si Lily.

At habang nagsasakripisyo siya…

Ginagawang katulong ang anak niya sa sarili nilang bahay.

“Paano kung biglang umuwi?”

Tanong ng lalaki.

Tumawa si Valerie.

“Hindi iyon uuwi nang walang pasabi. Sunod-sunuran iyon sa kontrata niya.”

“Ano iyong plano mo?”

“Hintayin ko iyong bonus niya.”

Saglit na natahimik.

Pagkatapos ay nagsalita si Valerie.

“Kapag pumasok iyong pera, ililipat natin. Saka natin pag-iisipan kung paano tayo aalis.”

“Kasama si Lily?”

“Bakit ko isasama iyon?”

Nanlamig si David.

“Eh kanino mo iiwan?”

“May boarding school. May kamag-anak. Bahala na.”

Tumawa ulit si Valerie.

“O baka sabihin kong gusto niyang tumira sa probinsya.”

Hindi na pera ang naramdaman ni David na ninanakaw sa kanya.

Mas masakit.

Oras.

Pagkabata ng anak niya.

Kumpiyansa nito.

Pakiramdam nitong ligtas ang sariling tahanan.

Biglang may narinig silang kalabog mula sa laundry area.

Nabitawan ni Lily ang timba.

Tumayo si Valerie.

“Lily!”

Mabilis itong naglakad papunta roon.

Sumunod ang lalaki.

Si David ay umatras sa gilid.

Nakita niyang nanginginig si Lily habang pinupulot ang maliit na bote ng sabon.

“Sorry po…”

“Hindi ba sinabi kong huwag kang magkakalat?”

“Madulas po kasi—”

“Palusot!”

Hinawakan ni Valerie sa balikat ang bata at itinuro ang maliit na storage room.

“Doon ka muna.”

Napaatras si Lily.

“Huwag po.”

“Pumasok ka.”

“Madilim po doon.”

“Mas mabuti.”

Nagsimulang umiyak si Lily.

“Huwag po, Mama Val… please…”

Doon na natapos ang pagpipigil ni David.

Ibinaba niya ang wrench.

Kumalat ang tunog ng bakal sa tiles.

CLANG.

Napalingon silang lahat.

Dahan-dahang naglakad si David palabas.

“Sir?”

Iritable ang sabi ni Valerie.

“Ano?”

Hindi sumagot si David.

Tinanggal niya ang cap.

Kasunod ang face mask.

Isang segundo.

Dalawa.

Nawala ang kulay sa mukha ni Valerie.

Nabitawan ng lalaki ang hawak niyang baso.

Si Lily naman ay hindi agad gumalaw.

Parang hindi makapaniwala ang bata sa nakikita.

“Papa?”

Mahina.

Halos bulong.

Lumuhod si David.

“Anak.”

Tumakbo si Lily.

Sinalubong niya ito.

Mahigpit na yumakap ang bata sa leeg niya.

At sa unang pagkakataon mula nang bumalik siya sa Pilipinas, tuluyan nang bumigay ang luha ni David.

“Papa…”

Humikbi si Lily.

“Sorry po.”

Napaatras siya nang bahagya.

“Bakit ka nagsosorry?”

“Hindi ko po nalinis lahat.”

Napapikit si David.

Iyon ang pinakamasakit na pangungusap na narinig niya sa buong buhay niya.

Hinawakan niya ang mukha ng anak.

“Makinig ka sa akin.”

Tumingin si Lily sa kanya.

“Wala kang kailangang linisin.”

Huminga siya nang malalim.

“At wala kang kasalanan.”

Sa likod nila, biglang nagsalita si Valerie.

“David, hindi ito iyong iniisip mo.”

Dahan-dahang tumayo si David.

Tumingin siya rito.

“Tama ka.”

Bahagyang umahon ang pag-asa sa mukha ni Valerie.

Ngunit malamig ang sumunod niyang sinabi.

“Mas malala pa.”

“Hon, makinig ka muna—”

“Huwag mo akong tawaging hon.”

Tumahimik ang babae.

Itinuro nito ang lalaking nasa tabi niya.

“Hindi mo kilala ang buong sitwasyon. Si Carlo ay kaibigan lang.”

“Baby ang tawag ng mga kaibigan mo sa iyo?”

Namutla si Carlo.

“Pare, huwag mo akong idamay.”

Napatingin si Valerie rito.

“Ano?”

Itinaas ni Carlo ang dalawang kamay.

“Problema ninyong mag-asawa ito.”

Napatawa si David nang walang saya.

“Hindi.”

Kinuha niya ang toolbag.

“Inyong dalawa itong problema.”

Inilabas niya ang cellphone.

Patuloy pa rin ang recording.

Nagbago ang mukha ni Valerie.

“Ni-record mo kami?”

“Simula noong sinabi mong tinanggal mo ang katulong para may pera kang pangluho.”

Lumapit si Valerie.

“Burahin mo iyan.”

Umatras si David at inilagay si Lily sa likod niya.

“Lumayo ka.”

“David!”

“Lumayo ka sa anak ko.”

Napahinto ito.

Ngayon lamang tila naunawaan ni Valerie na hindi na nito kaharap ang lalaking nakikita niya sa video call.

Wala na ang asawang nagpapadala lamang ng pera.

Wala na ang lalaking madaling paniwalain.

Ang kaharap niya ngayon ay isang ama.

At nakita mismo ng ama ang lahat.

Kinuha ni David ang isa pang lumang cellphone sa bulsa.

May mensahe na siyang naipadala bago pa siya tuluyang lumabas.

Tatlong salita lamang.

Pumasok na kayo.

Makalipas ang wala pang isang minuto, sunod-sunod ang malalakas na katok sa gate.

Nataranta si Valerie.

“Sino iyon?”

Hindi sumagot si David.

Binuksan niya ang pinto.

Nandoon ang dalawang opisyal mula sa barangay, dalawang pulis, kabilang ang isang babaeng nakatalaga sa mga kaso ng kababaihan at bata, at isang social worker.

Kasama rin nila ang kapitbahay na si Aling Rosa.

Napaatras si Valerie.

“Ano ito?”

Tahimik na ibinigay ni David ang cellphone.

“Nasa recording ang ilan.”

Tumingin ang social worker kay Lily.

“Pwede ba kitang makausap, hija?”

Mabilis na humawak si Lily sa kamay ng ama.

“Kasama po si Papa?”

“Oo.”

Tumango ang bata.

Samantala, pilit nang lumalapit si Valerie.

“Sandali! Hindi niyo naiintindihan! Disiplina lang iyon!”

Napalingon ang babaeng pulis.

“Ang pagbabanta sa batang pitong taong gulang na ipapadala siya sa ampunan kapag nagsumbong ay disiplina?”

“Hindi ko ibig sabihin iyon!”

“Ang pagpapagawa sa kanya ng mabibigat na gawaing bahay habang ginagamit ang perang ipinapadala para sa kanyang pangangailangan?”

“Hindi!”

“Ang sinabi mong ikaw ang boss dahil wala ang ama niya?”

Hindi na makasagot si Valerie.

Nagsalita si David.

“May mas marami pa.”

Kinuha niya ang sariling laptop mula sa sasakyan.

Bago siya umuwi, napansin na niya ang sunod-sunod na kakaibang transactions sa joint account nila.

Noon, hindi niya iyon pinansin.

Akala niya groceries.

Tuition.

Gamot.

Bayarin.

Ngayon, isa-isa niyang binuksan ang records.

Designer bags.

Luxury spa.

Hotel bookings.

Jewelry.

Online transfers sa account na hindi niya kilala.

Napatingin si Carlo sa screen.

Biglang namutla.

“Valerie…”

Tumingin ito sa kanya.

“Ano?”

“Itong account…”

Tumayo si Carlo.

“Account ko ito.”

Napatitig si David sa kanya.

Tahimik ang lahat.

“Binibigyan mo siya ng pera ko?”

Tanong ni David.

“Hindi!”

Sigaw ni Valerie.

“Utang lang iyon!”

Napatawa si Carlo.

“Utang?”

Galit nitong inilabas ang cellphone.

“Sinabi mong sarili mong pera iyon!”

“Tahimik!”

Pero huli na.

Ipinakita ni Carlo ang messages nila.

Mga usapan tungkol sa perang ipinapadala ni David.

Mga resibo.

Mga plano.

Pati screenshot ng mensaheng—

Kapag nakuha ko bonus niya, pwede na tayong magsimula sa Cebu.

Napaupo si Valerie sa sofa.

Parang biglang nawala ang lakas ng mga tuhod niya.

Pero hindi pa iyon ang katapusan.

Kinagabihan, dinala si Lily sa ospital para matingnan.

Hindi mabitawan ng bata ang kamay ni David.

Kapag may lumalapit na nurse, napapatingin muna siya sa ama bago sumagot.

“Anak.”

Mahinang sabi ni David.

“Nandito lang ako.”

Tumango si Lily.

Habang hinihintay nila ang resulta, dumating ang dati nilang kasambahay na si Nena.

Pagkakita kay David, umiyak agad ito.

“Sir… patawarin niyo po ako.”

Tumayo si David.

“Bakit?”

“Hindi po ako kusang umalis.”

Napatingin siya rito.

“Tinanggal ako ni Ma’am Valerie.”

“Bakit?”

Huminga nang malalim si Nena.

“Dahil pinigilan ko po siyang paglinisin si Lily isang gabi kahit may lagnat.”

Napayuko si David.

“Bakit hindi mo sinabi sa akin?”

“Sinubukan ko po.”

Kinuha nito ang cellphone.

“Pero hinarang niya po ako sa lahat ng account niyo. Sinabi niyang kapag nakialam ako, kakasuhan niya akong nagnakaw.”

May inilabas si Nena na maliit na envelope.

“May itinabi po akong ilang litrato at resibo.”

Tinanggap iyon ni David.

May mga resibo ng damit at gamit na ipinadala niya para kay Lily.

Pero sa ilang litrato, nakikita niyang ibinebenta ni Valerie online ang ilan sa mga iyon.

Pati tablet na regalo niya noong birthday ni Lily.

Pati sapatos.

Pati maliit na gintong kuwintas na galing pa sa yumaong ina ng bata.

Napahigpit ang hawak ni David sa envelope.

“Nasaan ang kuwintas?”

Tanong niya.

Hindi makasagot si Nena.

Kinabukasan, sa tulong ng mga awtoridad, nakuha iyon mula sa isang pawnshop.

Nang ibalik kay Lily ang maliit na kuwintas, hindi ito ngumiti.

Tinitigan lamang niya iyon.

Pagkatapos ay inilagay sa palad ng ama.

“Ikaw na muna magtago, Papa.”

“Bakit?”

“Baka kunin ulit.”

Parang sinaksak ang puso ni David.

Lumuhod siya.

“Wala nang kukuha.”

“Promise?”

“Promise.”

Sa mga sumunod na araw, mabilis na gumuho ang mundong itinayo ni Valerie gamit ang pera ni David.

Na-freeze ang access nito sa mga account na pag-aari ni David.

Kinansela ang supplementary cards.

Tinanggal ang access nito sa mga financial accounts.

Sinimulan ni David ang legal na proseso upang tuluyang putulin ang relasyon nila.

Ang mga dokumento, recordings, financial records, pahayag ni Nena, at salaysay ni Lily ay isinuko sa mga kinauukulang awtoridad.

Si Carlo naman, nang malaman ang lawak ng problema, agad na ibinigay ang lahat ng messages nila.

Akala ni Valerie, kakampi niya ito.

Pero nang malamang maaari rin siyang madamay sa perang ginagamit nila, sarili niya agad ang iniligtas nito.

Isang hapon, habang kinukuha ni Valerie ang ilang personal niyang gamit sa bahay sa ilalim ng pagbabantay, nakita niya si David sa sala.

Nakatayo si Lily sa tabi nito.

Maayos na ang buhok ng bata.

May bago itong damit.

Pero higit sa lahat…

Hindi na ito nakayuko.

“Lily.”

Mahinang tawag ni Valerie.

Napahawak ang bata sa kamay ng ama.

“Pwede ba tayong mag-usap?”

Hindi sumagot si Lily.

Lumapit nang kaunti si Valerie.

“Hindi ko naman talaga gustong saktan ka.”

Napatingin sa kanya si David.

Pero hindi siya nagsalita.

Gusto niyang si Lily ang magdesisyon.

Matagal na katahimikan.

Pagkatapos ay tumingin ang pitong taong gulang kay Valerie.

“Bakit niyo po sinabi na hindi ako paniniwalaan ni Papa?”

Napabuka ang bibig ng babae.

“Galit lang ako noon.”

“Bakit niyo po tinapon iyong manika ko?”

“Lily…”

“Bakit niyo po ibinenta kuwintas ni Mama?”

Wala nang naisagot si Valerie.

Napuno ng luha ang mga mata nito.

“Sorry.”

Tinitigan siya ni Lily.

At saka marahang sinabi—

“Hindi ko pa po kayang patawarin kayo.”

Walang sumagot.

“Pero ayoko na rin pong matakot sa inyo.”

Tumalikod si Lily.

At sa unang pagkakataon, siya mismo ang humila sa kamay ni David palayo kay Valerie.

Hindi na lumingon ang bata.

Makalipas ang tatlong buwan, hindi na bumalik si David sa dati niyang trabaho sa barko.

Tinanggap niya ang mas mababang posisyon sa isang maritime logistics company sa Maynila.

Mas maliit ang sahod.

Wala nang malaking foreign allowance.

Wala nang mahahabang kontrata sa Europa.

Pero tuwing alas-singko ng hapon, nakakauwi siya.

At para sa kanya, mas mahalaga iyon kaysa anumang dagdag na zero sa bank account.

Unti-unti ring nagbago si Lily.

Noong una, palagi itong nagigising sa madaling-araw.

Kapag may nababasag na plato, napapapitlag.

Kapag may bisita, agad itong nagtatanong—

“Papa, kailangan ko po bang maglinis?”

Paulit-ulit ang sagot ni David.

“Hindi.”

Minsan, pagkatapos nilang kumain, tumayo si Lily para pulutin ang mga plato.

Hinawakan siya ni David.

“Ako na.”

“Pero Papa…”

“Anak ka.”

Ngumiti siya.

“Hindi ka kasambahay.”

Parang simpleng pangungusap lamang iyon.

Pero kinailangan ni Lily ng ilang segundo bago ngumiti.

Isang Sabado, bumili sila ng bagong manika.

Hindi iyong pinakamahal.

Hindi rin iyong pinakamalaki.

Pinapili lamang siya ni David.

Mahigit dalawampung minuto itong naglibot sa toy store bago pumili ng simpleng manikang may dilaw na damit.

“Bakit iyan?”

Tanong ni David.

Niyakap iyon ni Lily.

“Kasi mukhang masaya.”

Pagdating sa bahay, inilagay niya iyon sa tabi ng lumang litrato ng tunay niyang ina.

Hindi nagsalita si David.

Tumabi lang siya sa anak.

Sa gabing iyon, habang pinapatulog niya si Lily, bigla itong nagtanong.

“Papa?”

“Hmm?”

“Galit ka po ba sa akin kasi hindi ako nagsumbong agad?”

Biglang napaupo si David.

“Hindi.”

“Pero matagal po.”

“Lily.”

Hinawakan niya ang maliit nitong kamay.

“Ang bata hindi dapat ang inaasahang magligtas sa sarili niya mula sa matanda.”

Tahimik itong nakinig.

“Ako ang ama mo. Trabaho kong siguraduhing ligtas ka.”

Napayuko siya.

“At nagkamali ako dahil masyado akong naniwala.”

Hinawakan ni Lily ang mukha niya.

“Pero umuwi ka naman po.”

Napangiti si David kahit namasa ang mga mata niya.

“Oo.”

“Hindi ka na aalis nang matagal?”

“Hindi na.”

“Promise?”

“Promise.”

Lumipas ang ilang minuto.

Akala ni David tulog na ang anak.

Pero gumalaw ulit ito.

“Papa?”

“Ano iyon?”

“Naalala mo po iyong nag-text sa iyo?”

Napakunot ang noo niya.

“Oo.”

Ang mensahe mula sa kapitbahay.

Ang mensaheng dahilan kung bakit niya tinapos nang maaga ang kontrata.

David, umuwi ka. May mali sa bahay niyo.

“Bakit?”

Umupo si Lily.

May kakaibang kaba sa mukha nito.

“May sasabihin po ako.”

Lumapit si David.

“Ano iyon?”

Huminga nang malalim ang bata.

At sa tatlong pangungusap na iyon, muling tumigil ang mundo ni David.

“Papa… walang kapitbahay na nag-text sa’yo.”

“Ako po iyon—ginamit ko ang lumang cellphone ni Ate Nena at nagpanggap akong kapitbahay dahil iyon lang ang naisip kong paraan para pauwiin ka.”

“At doon naunawaan ni David na hindi siya ang unang nagligtas kay Lily—ang pitong taong gulang niyang anak ang unang lumaban para iligtas silang dalawa.”