Walang-awa at buong-poot na pinagbantaan at sinaktan ng sarili kong asawa ang aming 8-taóng gulang na anak dahil lamang sa pagkasira ng napakamahal niyang ₱520,000 na bestida na pagmamay-ari ng kanyang salbaheng kabit—ngunit ang isang simpleng tawag ko sa telepono para humingi ng saklolo sa aking limang makapangyarihang kapatid ay tuluyang bumaliktad at nagpabنو sa lahat ng laro sa isang iglap.
Pagbukas ko ng pinto ng master bedroom, nakita ko ang walong taong gulang kong anak na nakayuko sa sahig habang umiiyak.
May sinturon sa kamay ang asawa ko.
At sa gilid ng kama, nakaupo ang babaeng anim na buwan nang halos nakatira sa bahay namin—ang kabit niya.
Lahat ng iyon dahil sa isang bestidang nagkakahalaga raw ng ₱520,000.
Nalaglag mula sa kamay ko ang kahon ng cupcakes na binili ko para kay Lia.
“Adrian… anong ginagawa mo?”
Dahan-dahang lumingon sa akin ang asawa kong si Adrian Valdez.
Sampung taon na kaming kasal.
Alam na alam ko ang ekspresyong iyon.
Namumula ang mukha niya. Bukas ang dalawang butones ng polo. Mahigpit ang hawak niya sa sinturon.
Iyon ang mukha niya kapag nakapagdesisyon na siyang siya ang tama at wala nang puwedeng magsalita laban sa kanya.
“Itanong mo sa anak mo.”
Nanginginig si Lia sa sahig.
Napunit ang isang manggas ng blusa niya. Namumula ang mga braso niya dahil iyon ang ipinangharang niya sa sarili.
Sa ibabaw ng carpet, ilang hakbang mula sa kanya, nakahandusay ang isang emerald-green na gown.
Hiwa-hiwa ang tela.
Wasak.
Napatingin ako kay Bianca.
Nakaupo siya sa kama namin, may tissue sa kamay at kunwari’y pinipigilan ang pag-iyak.
Anim na buwan na siyang palaging nasa bahay dahil, ayon kay Adrian, kailangan daw niya ng isang personal image consultant para sa mga corporate event.
Hindi ako tanga.
Alam kong hindi trabaho ang dahilan kung bakit minsan ay alas-dos ng madaling-araw pa siya umuuwi sa sariling condo.
At alam kong hindi rin trabaho ang dahilan kung bakit may toothbrush na siya sa banyo namin.
“Si Lia ang sumira ng gown ko,” mahinang sabi ni Bianca. “Isusuot ko sana sa anniversary dinner ng company.”
Itinaas ni Adrian ang sinturon.
“Five hundred twenty thousand pesos.”
Napakurap ako.
“Ano?”
“Babayaran mo bukas.”
Tinuro niya si Lia.
“Ikaw ang nagpalaki diyan. Responsibilidad mo ’yan.”
Napatingin ako sa anak ko.
Namamaga ang mata niya.
“Adrian, bata siya.”
“Bata?” sigaw niya. “Alam mo ba kung magkano ang gown na ’yan?”
Tapos ngumisi siya nang malamig.
“Kung hindi mo kayang bayaran, kayong dalawa ang umalis sa bahay ko.”
Bahay ko.
Ganoon niya iyon laging tawagin.
Kahit sampung taon kaming kasal.
Kahit ako ang nag-asikaso sa bawat detalye ng tahanang iyon.
Kahit iniwan ko ang trabaho ko matapos ipanganak si Lia.
Kahit ako ang sumasalo sa mga magulang niya tuwing may problema.
Kahit sa loob ng maraming taon ay kailangan kong ipaalam sa kanya kung bibili ako ng sapatos, bagong damit, o kahit regalo para sa sarili kong anak.
Sinusuri niya ang credit card ko.
Tinatanong niya kung sino ang tumawag.
Minsan, chine-check pa niya ang odometer ng sasakyan para malaman kung saan ako pumunta.
Sa paningin ni Adrian, wala akong sariling pera.
Wala akong sariling buhay.
At higit sa lahat…
Wala akong pamilya.
Iyon ang pinaniwalaan ko sa kanya.
Lumapit ako kay Lia.
“Halika, anak.”
“Hindi pa tapos ang usapan!” sigaw ni Adrian. “Sino ang magbabayad?”
Hindi ako lumingon.
Binalot ko ng kumot ang anak ko at niyakap siya.
“Ako ang bahala.”
Ngumiti si Adrian.
Akala niya sumuko ako.
“Good.”
Tumawa nang mahina si Bianca.
“Siguro turuan mo rin ang anak mo na huwag hawakan ang mga bagay na hinding-hindi niya kayang bilhin.”
Huminto ako.
Isang segundo lamang.
Pagkatapos ay naglakad ako palabas.
Dinala ko si Lia sa kuwarto niya at ikinandado ang pinto.
Pagkasara ko, kumapit siya agad sa akin.
“Mommy…”
“Nandito ako.”
“Hindi ako ’yon.”
“Alam ko.”
Umiling siya habang humahagulgol.
“Hindi naniwala si Daddy.”
Naramdaman kong parang may kamay na humawak sa lalamunan ko.
“Sabihin mo sa akin ang nangyari.”
Huminga siya nang malalim.
“Galit si Tita Bianca kasi may kausap si Daddy sa phone.”
Nanigas ako sa tawag niyang Tita.
“Pumasok siya sa room. Kinuha niya ’yung gunting mo sa sewing box.”
“Then?”
“Siya ang naggupit ng dress.”
Napatingin ako sa kanya.
“Nakita mo?”
Tumango si Lia.
“Nasa hallway ako. Tapos nakita niya ako.”
Napahigpit ang kapit niya sa kamay ko.
“Sabi niya kapag nagsumbong ako, papaalisin daw ni Daddy tayong dalawa.”
Tumulo ulit ang luha niya.
“Tapos sumigaw siya. Sinabi niya kay Daddy na ako ang gumawa.”
“Sinabi mong hindi ikaw?”
“Opo. Pero sabi niya nagsisinungaling daw ako.”
Napapikit ako.
Sa sampung taon ng pagsasama namin, napakarami kong tiniis.
Ang pagiging kontrolado.
Ang panlalait.
Ang pambababae.
Ang paghawak niya sa pera na para bang limos niya ang lahat ng ginagamit namin.
Matagal ko nang pinaplano ang pag-alis.
Pero kailangan ko ng panahon.
Kailangan kong siguraduhing ligtas si Lia.
Kailangan kong ihanda ang lahat.
Ngayong gabi, gumawa si Adrian ng isang bagay na hindi ko kailanman mapapatawad.
Dinamay niya ang anak ko.
Hinawakan ko ang mukha ni Lia.
“Makinig ka sa akin. Hindi na mauulit ’to.”
“Mommy… aalis ba tayo?”
“Oo.”
“Saan tayo pupunta?”
Tumingin ako sa pintuan.
Pagkatapos ay tumingin ako sa maliit na smoke detector sa hallway.
Hindi alam ni Adrian na may maliit na security camera sa loob niyon.
Apat na buwan ko iyong inilagay matapos kong mapansing pumapasok si Bianca sa kuwarto ko kapag wala ako.
Binuksan ko ang drawer.
May lumang wooden panel sa pinakalikod.
Inalis ko iyon.
Nandoon ang isang murang cellphone.
Hindi iyon alam ni Adrian.
Binuksan ko.
Limang pangalan lamang ang naka-save.
Gabriel.
Rafael.
Enzo.
Nico.
Paolo.
Ang limang kuya ko.
Halos siyam na taon na akong hindi humihingi sa kanila ng tulong.
Hindi dahil galit sila sa akin.
Kundi dahil ako ang lumayo.
Pagkamatay nina Papa at Mama, gusto kong patunayan na kaya kong bumuo ng sarili kong buhay.
Pagod akong maging “bunso ng mga Reyes.”
Akala ko kapag pinili ko si Adrian, magkakaroon ako ng isang simpleng pamilya na ako mismo ang bumuo.
Hindi ko alam na unti-unti pala niya akong ikukulong sa mundong siya lang ang may kontrol.
Pero ang mga kuya ko…
Hindi nila ako kailanman isinuko.
Si Gabriel ang namamahala sa isa sa pinakamalaking real estate groups sa Luzon.
Si Rafael ay corporate lawyer.
Si Enzo ay dating opisyal ng militar at ngayo’y nagpapatakbo ng security firm.
Si Nico ang namamahala sa family investments.
At si Paolo ang pinakabata sa kanila, isang cybersecurity specialist.
Noong huli kong nakita si Gabriel, iisa lang ang sinabi niya.
“Kahit dalawampung taon kang hindi tumawag, Mara, kapag kailangan mo kami, tumawag ka.”
Binuksan ko ang dati naming group chat.
Isang mensahe lang ang tinype ko.
Sinaktan ni Adrian si Lia.
Labimpitong segundo lang ang lumipas.
Sumagot si Gabriel.
Location.
Ipinadala ko ang address.
Sumunod si Rafael.
Sigurado ka?
Kinuhanan ko ng litrato ang mga braso ni Lia.
Pagkatapos ay binuksan ko ang app ng hidden camera.
Binalikan ko ang recording.
Nandoon si Bianca.
Mag-isa.
Pumasok sa master bedroom.
Kinuha ang gunting ko.
At dahan-dahang ginupit ang sarili niyang gown.
Makalipas ang ilang minuto, nandoon din ang eksenang itinuro niya si Lia nang pumasok si Adrian.
Ipinadala ko ang video.
Halos isang minuto walang sumagot.
Pagkatapos ay dumating ang mensahe ni Gabriel.
Huwag kang lalabas ng kuwarto. Papunta na kami.
Sa ibaba, narinig kong nagbukas si Adrian ng bote ng alak.
Tumawa si Bianca.
At maya-maya, may isa pang mensahe.
Galing kay Rafael.
Mara, huwag kang mag-transfer ng kahit piso. May chineck ako.
Sumunod ang pangalawang mensahe.
Hindi kay Adrian nakapangalan ang bahay.
Napatitig ako sa screen.
Dahil alam ko kung kanino iyon nakapangalan.
At sa loob ng siyam na taon…
Hindi alam ng asawa ko na ang bahay na buong yabang niyang tinatawag na “bahay ko” ay isa lamang sa mga bagay na matagal nang pag-aari ng pamilyang akala niya ay wala na.
PARTE2
Ang bahay ay nakapangalan sa Reyes Heritage Properties Corporation.
Kompanya ng pamilya ko.
At ako ang isa sa mga legal na benepisyaryo nito.
Nang ikasal kami ni Adrian, ayaw kong tumanggap ng kahit ano mula sa mga kuya ko.
Gusto kong magsimula mula sa zero.
Pero nang ipanganak si Lia, lihim na bumili si Gabriel ng bahay sa Ayala Heights sa pamamagitan ng family corporation.
Hindi niya iyon ibinigay sa akin nang direkta.
“Para hindi mo maibenta dahil sa pride mo,” biro niya noon.
Ang opisyal na arrangement ay isang long-term residential lease sa kompanyang pinagtatrabahuhan ni Adrian.
Ipinagmamalaki ni Adrian sa lahat na siya ang kumuha ng bahay dahil executive siya.
Hindi ko siya itinama.
Noon, hindi ko inakalang balang araw, gagamitin niya ang bahay na iyon para takutin akong palalayasin.
Biglang may kumatok sa pinto.
“Mara!”
Si Adrian.
“Lumabas ka diyan.”
Niyakap ko si Lia.
“Manatili ka rito.”
“Mommy…”
“Hindi kita iiwan.”
Tumayo ako pero hindi ko binuksan ang pinto.
“Ano?”
“May kailangan akong bayaran bukas. Hindi ko hahayaang mapahiya si Bianca dahil sa anak mo.”
Natawa ako nang mahina.
Sa sampung taon naming kasal, iyon yata ang unang beses na natawa ako habang galit siya.
“Anak natin, Adrian.”
Tahimik siya sandali.
Pagkatapos ay sinabi niya:
“Kung marunong kang magpalaki, hindi sana nangyari ’to.”
Napatingin ako sa anak kong nakaupo sa kama.
Doon tuluyang namatay ang huling natitirang awa ko sa aming pagsasama.
“Bukas,” sabi ko, “marami kang malalaman.”
“Pinagbabantaan mo ba ako?”
“Hindi.”
Lumapit ako sa pinto.
“Ipinapangako ko lang.”
Dalawampu’t limang minuto ang lumipas nang marinig ko ang ilang sasakyan sa labas.
Hindi isang kotse.
Apat.
Tumigil ang tawanan sa ibaba.
Narinig kong bumukas ang front door.
Sumigaw si Adrian.
“Sino kayo?”
Pagkatapos ay narinig ko ang isang boses na halos siyam na taon kong hindi naririnig nang harapan.
“Nasaan ang kapatid ko?”
Si Gabriel.
Parang biglang bumalik sa akin ang isang bahagi ng sarili kong matagal kong ibinaon.
Binuksan ko ang pinto.
Nasa hagdan si Gabriel.
Mas maraming puting buhok.
Mas mabigat ang tindig.
Pero pareho pa rin ang mga mata.
Sa likod niya sina Rafael, Enzo, Nico at Paolo.
Limang lalaki na iniwasan kong tawagan dahil gusto kong patunayan na kaya kong mabuhay nang wala sila.
At ngayong gabi, dumating silang lahat.
Napatitig si Adrian sa kanila.
“Sino kayo?”
Tumingin sa akin si Gabriel.
Pagkatapos kay Lia.
Nang makita niya ang mga pasa at pamumula sa braso ng pamangkin niya, tumigas ang mukha niya.
Lumapit si Enzo pero hinawakan siya ni Rafael sa balikat.
“Legal,” maikli nitong sabi.
Tumango si Enzo.
Walang sigawan.
Walang suntukan.
At iyon ang mas kinatakutan ni Adrian.
Lumapit si Rafael.
“Rafael Reyes.”
Iniabot niya ang business card.
“Attorney.”
Nanlaki ang mata ni Adrian.
Alam niya ang apelyido.
Maraming negosyante sa Metro Manila ang nakakakilala sa Reyes Group.
Hindi lang niya alam na iyon ang pamilya ko.
Napatingin siya sa akin.
“Reyes?”
Tahimik akong tumayo sa itaas ng hagdan.
“Maiden name ko.”
“Sinabi mong wala kang pamilya.”
“Sinabi kong wala akong makausap na pamilya noon.”
Bumaba ako.
“Hindi ko sinabing mahirap sila. Hindi ko rin sinabing patay silang lahat.”
Namula ang mukha niya.
“Niloko mo ako?”
Napatawa si Nico.
“Interesting.”
Lumingon si Adrian.
“Ano?”
“Ten years kayong kasal. May kabit kang nakatira sa bahay. Kinokontrol mo ang pera niya. Tapos ang unang reklamo mo ay niloko ka niya dahil hindi niya sinabi kung magkano ang pera ng pamilya niya?”
“Wala kayong karapatang pumasok dito!”
Doon inilabas ni Rafael ang isang folder.
“Actually, meron.”
Inilapag niya iyon sa dining table.
“Ang property na ito ay pag-aari ng Reyes Heritage Properties Corporation.”
Natahimik ang buong sala.
Si Bianca ang unang nagsalita.
“Ano?”
Tumingin si Adrian sa dokumento.
“Hindi posible.”
“Basahin mo.”
Sinunggaban niya ang papel.
Habang binabasa niya, unti-unting nawawala ang kulay sa mukha niya.
“Company lease ito…”
“Correct,” sabi ni Rafael. “At ang lease ay ibinigay sa company mo dahil may executive housing arrangement kayo.”
Nilunok ni Adrian ang laway niya.
“Pero ako ang—”
“Hindi ikaw ang owner.”
Tinuro ni Rafael ang pangalan sa ilalim.
“Hindi ka kailanman naging owner.”
Napatingin sa akin si Adrian.
“Alam mo?”
“Oo.”
“Bakit hindi mo sinabi?”
“Dahil hindi importante sa akin kung kanino nakapangalan ang bahay.”
Tumingin ako kay Lia.
“Hanggang sa ginamit mo ito para takutin ang walong taong gulang na bata.”
Biglang nagsalita si Bianca.
“Look, family issue ito. Hindi ko kailangang manatili.”
Tumayo siya at dinampot ang handbag niya.
“Hindi ka muna aalis,” sabi ni Paolo.
Napaatras siya.
“Ano?”
Inilabas niya ang cellphone niya.
“May video.”
Nanigas ang mukha ni Bianca.
Pinindot ni Paolo ang play button.
Lumabas sa malaking TV sa sala ang recording mula sa hidden camera.
Kita si Bianca na pumasok sa kuwarto.
Binuksan ang sewing box ko.
Kinuha ang gunting.
At sinimulang gupitin ang emerald gown.
Walang nagsalita.
Kita ring ilang minuto pagkatapos, pumasok si Lia sa hallway.
Nagulat si Bianca.
Lumapit sa bata.
Hindi malinaw ang audio sa bahaging iyon, pero kita kung paano siya yumuko kay Lia at itinuro ang pinto.
Pagkatapos ay pumasok si Adrian.
Biglang nag-iba ang ekspresyon ni Bianca.
Nagsimula siyang umiyak.
At itinuro si Lia.
Natapos ang video.
Napatingin si Adrian kay Bianca.
“Ano ’to?”
Namumutla siya.
“Adrian, hindi ganyan—”
“Nakita ko.”
“Galit lang ako!”
“Sinabi mong si Lia ang gumawa!”
“Hindi mo naiintindihan!”
Lumapit si Adrian sa kanya.
“Pinagbuhatan ko ng kamay ang anak ko dahil sa ’yo!”
Bigla akong nagsalita.
“Hindi.”
Lumingon siya sa akin.
Hindi ako sumigaw.
“Dahil sa sarili mong desisyon.”
Nanahimik siya.
“Huwag mong ipasa kay Bianca ang ginawa mo.”
Naramdaman kong nanginginig ang boses ko, pero hindi ako umatras.
“Walong taong gulang ang anak mo. Umiiyak. Sinasabing hindi siya ang gumawa. Hindi ka nagtanong. Hindi ka nag-imbestiga. Hindi mo ako hinintay.”
Tumingin ako sa sinturong naiwan niya sa sofa.
“Pinili mong saktan siya.”
Hindi siya nakasagot.
Lumapit si Gabriel kay Lia.
Lumuhod siya.
“Ako si Uncle Gab.”
Nagtago si Lia sa likod ko.
Ngumiti siya nang malungkot.
“Okay lang. Hindi mo kailangang lumapit sa akin ngayon.”
Kinuha niya ang stuffed rabbit sa sofa at inilapag sa sahig sa harap niya.
“Pero gusto kong malaman mo na marami kang pamilya.”
Napaiyak ako.
Ilang minuto pagkatapos, dumating ang babaeng doktor na tinawagan ni Rafael, kasama ang isang female social worker at dalawang pulis mula sa Women and Children Protection Desk.
Doon tuluyang nataranta si Adrian.
“Mara, kailangan ba talaga ’to?”
Tumingin ako sa kanya.
“Tinatanong mo kung kailangan bang idokumento ang ginawa mo sa anak natin?”
“Mali ako. Galit lang ako.”
“Ang galit ay paliwanag. Hindi permiso.”
Napalunok siya.
“Pwede nating ayusin ’to.”
“Sampung taon kitang binigyan ng pagkakataong ayusin ang paraan ng pakikitungo mo sa akin.”
Hinawakan ko ang kamay ni Lia.
“Wala kang pangalawang pagkakataon kapag siya na ang sinaktan mo.”
Dinala si Lia sa ospital para masuri at ma-document ang mga marka sa katawan niya.
Sumama ako.
Ang limang kuya ko ay nasa likod namin.
Habang hinihintay namin ang resulta, tahimik na umupo si Gabriel sa tabi ko.
“Sorry,” bulong ko.
Tumingin siya sa akin.
“Para saan?”
“Sa siyam na taon.”
Umiling siya.
“Mara, hindi namin kailangan ng apology dahil gusto mong mabuhay sa sarili mong paraan.”
Napalunok ako.
“Pero bakit hindi kayo nagalit?”
“Galit kami.”
Bahagya siyang ngumiti.
“Pero mas matigas ulo mo kaysa sa aming lima. Alam naming lalo ka lang lalayo.”
Napatawa ako sa gitna ng luha.
Sumeryoso siya.
“Ang mahalaga, tumawag ka.”
Kinabukasan, nagsimula ang legal na proseso.
Hindi magic ang nangyari.
Hindi biglang nawala si Adrian sa buhay namin sa isang gabi.
May mga affidavit.
May medical reports.
May police interviews.
May custody proceedings.
May paghaharap sa abogado.
At may divorce na wala pa ring legal na opsyon sa Pilipinas, kaya ang tinahak namin ay legal separation at mga kaukulang civil at criminal remedies na inihanda ng abogado ko.
Hindi ko ginamit ang pera ng pamilya ko para durugin si Adrian.
Ginamit ko iyon para siguraduhing hindi niya kayang takutin ako gamit ang perang dati niyang kontrolado.
In-freeze ko ang supplementary cards na siya ang gumagamit sa account ko.
Kinuha ko ang mga personal kong dokumento.
Binalikan ko ang sarili kong career.
At sa unang pagkakataon sa loob ng sampung taon, mayroon akong sariling bank account na hindi niya nakikita.
Si Bianca naman ay nawala sa buhay niya halos kaagad.
Nalaman kong hindi lang pala tungkol sa gown ang pagsisinungaling niya.
May mga utang siyang itinatago kay Adrian.
May mga gamit siyang binili gamit ang corporate card nito.
At nang malaman niyang posibleng madamay siya sa kaso, siya mismo ang unang nagbigay ng statement laban kay Adrian.
Nakakatawa.
Ang babaeng pinili niyang paniwalaan kaysa sa anak niya ang siya ring unang tumalikod sa kanya.
Makalipas ang anim na buwan, nakatira na kami ni Lia sa isang mas maliit na bahay sa Antipolo.
Hindi mansion.
Hindi property ng family company.
Ako mismo ang umuupa.
“Bakit hindi tayo doon sa malaking bahay ni Uncle Gab?” tanong minsan ni Lia.
Ngumiti ako.
“Dahil gusto ni Mommy na matutong tumayo ulit sa sarili niyang paa.”
“Pero tutulungan tayo nila?”
“Oo.”
“Forever?”
Tumingin ako sa limang lalaking nasa garden habang nag-aaway kung sino ang pinakamagaling mag-ihaw ng barbecue.
Tumawa ako.
“Mukhang wala na tayong choice.”
Si Lia ay bumalik sa pagiging masayahing bata.
May therapy siya.
May mga gabi pa ring nagigising siyang takot.
May mga pagkakataong ayaw niyang makarinig ng malakas na boses.
Hindi instant ang paggaling.
Pero unti-unti, natuto siyang paniwalaan na hindi niya kailangang manahimik kapag may gumagawa sa kanya ng mali.
Ako rin.
Isang hapon, tinanong niya ako:
“Mommy, bakit hindi mo sinabi kay Daddy na mayaman sina Uncle?”
Napaisip ako.
“Dahil gusto kong mahalin niya ako dahil ako ako.”
“Minahal ka ba niya?”
Masakit ang tanong.
Pero ngumiti ako.
“Siguro sa paraan na kaya niya.”
“Pero hindi sapat?”
Hinaplos ko ang buhok niya.
“Hindi sapat ang pagmamahal kung wala itong respeto.”
Makalipas ang halos isang taon, bumalik ako sa trabaho bilang interior designer.
Ang una kong malaking project?
Isang boutique hotel na pag-aari ng ibang kumpanya.
Ayokong proyekto ng mga kuya ko.
Nang malaman iyon ni Gabriel, kunwari’y nasaktan siya.
“Grabe. Hindi mo man lang pinayagan ang kuya mong maging first client.”
Ngumiti ako.
“Baka sabihin mong discount.”
“Hindi. Family rate.”
“Mas malala.”
Tumawa kaming lahat.
Noong gabing iyon, habang natutulog si Lia, binuksan ko ang lumang cellphone na ginamit ko para tawagan ang mga kuya ko.
Nandoon pa rin ang unang mensahe ko.
Sinaktan ni Adrian si Lia.
At sa ilalim niyon, ang sagot ni Gabriel makalipas lamang ang labingpitong segundo.
Location.
Dati, akala ko ang pagiging malakas ay nangangahulugang hindi humihingi ng tulong.
Akala ko kapag bumalik ako sa pamilya ko, ibig sabihin ay nabigo akong gumawa ng sariling buhay.
Mali pala ako.
Minsan, ang tunay na lakas ay ang malaman kung kailan sapat na.
Kung kailan kailangan mong lumayo.
Kung kailan kailangan mong magsalita.
At kung kailan mo kailangang tanggapin ang kamay ng mga taong matagal nang naghihintay na maabot ka.